Spataders van de benen (varices)

Preventie van beenspataders

Meer informatie

Inleiding

Aderen zijn de bloedvaten die zorgen voor de terugstroom van het bloed naar het hart. Er wordt van beenspataders gesproken wanneer aan de benen duidelijk zichtbare blauwe en verdikte, meestal kronkelig verlopende, aderen aanwezig zijn.

De meeste beenspataderen zijn klein tot middelgroot en veroorzaken geen of weinig klachten. Wel kunnen ze cosmetisch storend zijn. De zeer kleine spataders worden ook wel Besenreiser of takkenbosvenen genoemd. Grote spataderen ziet men vooral aan de binnenzijde van het bovenbeen.

Oorzaken

De druk in de aders die het bloed omhoog stuwt vanuit de benen is veel lager dan die in de slagaders, die het bloed naar de benen brengen. In de aders bevinden zich kleppen die zich kunnen sluiten waardoor teruglekken van bloed wordt voorkomen. Spataders ontstaan het vaakst in de benen omdat het bloed van daaruit over een grote afstand omhoog moet stromen, tegen de zwaartekracht in. Verzwakking van de aderwanden of van de kleppen leidt ertoe dat de ader verwijd raakt en de slippen van de kleppen niet goed meer kunnen sluiten. Het bloed begint dan in omgekeerde richting te stromen, waardoor het zich ophoopt in de aders, die uitzetten en spataders vormen.

Een aantal factoren is van belang bij het ontstaan van spataderen:

erfelijke aanleg;
lang staan: mensen die (beroepshalve) veel moeten staan hebben een verhoogde kans op het ontwikkelen van spataderen;
geslacht: vrouwen ontwikkelen vaker spataderen dan mannen;
tijdens de zwangerschap kunnen spataderen ontstaan door de veranderde hormoonspiegels of door de groeiende baarmoeder. Ook is de hoeveelheid circulerend bloed bij een zwangere vrouw groter en is de kans op het ontwikkelen van trombose tijdens de zwangerschap toegenomen.

Verschijnselen

Mensen met beenspataders hebben vaak geen andere klachten dan dat de zichtbare aders op het been ontsierend zijn. Als zich wel symptomen voordoen, zijn dat dikwijls een zwaar en moe gevoel in de benen, pijn (vooral tijdens het staan), jeuk, 'rusteloze benen' en opgezwollen enkels.

Diagnose

De diagnose van beenspataders wordt gesteld aan de hand van een lichamelijk onderzoek. De belangrijkste aanvullende onderzoeken zijn doppler- en duplexonderzoek. Bij doppleronderzoek wordt gebruik gemaakt van ultrageluidsgolven. Hiermee kan de stroming van het bloed in de aderen hoorbaar worden gemaakt. Het is een snel en eenvoudig onderzoek. Duplexonderzoek wordt verricht als met de dopplertechniek onvoldoende informatie over de toestand van de aders kan worden verzameld. Duplexonderzoek lijkt sterk op doppleronderzoek. Het verschil is dat de bloedstroom in plaats van hoorbaar, zichtbaar kan worden gemaakt. Dit heeft als voordeel dat eventuele lekke kleppen in de aders beter kunnen worden opgespoord.

Behandeling

Mensen met beenspataders en geringe klachten kunnen baat hebben bij het dragen van elastische steunkousen (speciale kousen die de aders samendrukken en zo helpen het bloed terug te stuwen naar het hart). Veel wandelen is van belang om door de spierpompwerking bloed vanuit de benen naar het hart te pompen.

Wanneer dit onvoldoende helpt, kan sclerosering en/of operatie worden toegepast. Met sclerosering (injectietherapie) kan vrijwel iedere vorm van spataders behandeld worden. Hierbij wordt een bepaalde stof in de betreffende spatader gespoten waarbij de wand van de ader geïrriteerd raakt en uiteindelijk dichtslibt. Na de injectie wordt het been ingezwachteld gedurende drie weken.

Soms wordt deze therapievorm gecombineerd met een operatie waarbij alleen die vaten worden afgebonden die zorgen voor de verbinding tussen het diepe en het oppervlakkige veneuze systeem. Sommige behandelaars echter verwijderen het liefst een compleet bloedvat (strippen).

Complicaties

Beenspataders kunnen ontstoken raken en door bloedstolsels worden afgesloten (tromboflebitis). Ook kunnen ze leiden tot wondvorming en een open been.

Oppervlakkige spataders kunnen gaan bloeden. Andere complicaties zijn zwelling van de benen, verkleuring en ontsteking van de huid.

Preventie van beenspataders

Lang staan werkt het ontstaan van spataderen in de hand. Het is belangrijk om veel te bewegen. Vooral die oefeningen waarbij de kuitspier regelmatig wordt aangespannen zijn bevorderlijk voor een goede bloeddoorstroming en drukvermindering in het adersysteem. Lopen en fietsen zijn daarom goede vormen van beweging. Mensen die aanleg hebben voor het krijgen van spataderen kunnen uit voorzorg elastische steunkousen dragen op momenten dat zij veel moeten staan of zitten.

Meer informatie

Informatie van Nederlandse huidartsen
www.huidinfo.nl

Scurr, J.H, Coleridge-Smith, P.D. (2000), "Venous disorders", in: Russell, R.C.G, Williams, N.S. & Bulstrode, C.J.K. (eds.), Bailey & Love's short practice of surgery, 23rd Ed, Arnold, London.

Bron: LSHTM

Datum: 21/04/2005