Anorexia nervosa

Wat kunt u zelf doen?

Meer informatie

Inleiding

Anorexia nervosa is een eetstoornis die in elke levensfase kan optreden maar het meest voorkomt bij meisjes in de tienerleeftijd en bij jonge vrouwen. De eetstoornis wordt echter ook steeds vaker gezien bij jongens. De naam anorexia nervosa (verkort tot anorexia) betekent letterlijk "gebrek aan eetlust door nerveuze oorzaken". Deze naam is eigenlijk misleidend, omdat de patiënten die hieraan lijden niet een gebrek aan eetlust hebben, maar juist doelbewust proberen hun eetlust en hongergevoel te onderdrukken. Anorexia zou eigenlijk beter "magerzucht" of "lijnziekte" genoemd kunnen worden, want de patiënten hebben een onweerstaanbare drang om af te vallen. Ze zijn er als het ware aan verslaafd en gaan ermee door, zelfs als zij al sterk zijn vermagerd.

Oorzaak

De oorzaak van anorexia is onbekend. In de pubertijd zijn veel meisjes met hun gewicht bezig. Toch ontwikkelt maar een klein percentage van deze meisjes anorexia. Duidelijk is dat anorexia het gevolg is van een combinatie van meerdere factoren. Zo zijn er factoren die in aanleg al aanwezig zijn (erfelijke achtergrond en persoonlijkheid). Ook kunnen er verschillende risicofactoren aanwezig zijn, zoals sociale, culturele en familiale factoren, maar deze zijn ieder op zich niet voldoende om de stoornis te veroorzaken. Wat ook een rol kan spelen is dat in onze samenleving een beeld is gecreëerd waarbij slank zijn als aantrekkelijk wordt gezien en overgewicht ongewenst is. Tenslotte zou een oorzaak kunnen zijn dat de dwangmatige controle van anorexiapatiënten komt doordat ze het gevoel hebben dat ze geen controle over de rest van hun leven hebben.

Verschijnselen

Patiënten met anorexia zijn meestal erg mager. Alles wat te maken heeft met eten, gewicht en lichaamsomvang is een obsessie. Ze tellen voortdurend calorieën en tobben over wat ze wel of niet moeten eten. Ze hongeren ze zichzelf letterlijk uit, omdat ze ontzettend bang zijn om dikker te worden. Ze hebben voortdurend honger, maar durven niet te eten, bang als ze zijn om zich te laten gaan en niet te kunnen stoppen. Ondanks het feit dat anorexiapatiënten erg mager - soms zelfs extreem mager - kunnen worden, blijven zij zichzelf dik voelen. Er is dus sprake van een sterk vertekend lichaamsbeeld.
Sommige anorexiapatiënten gebruiken laxeer- en of plasmiddelen of geven over om eten dat ze hebben binnengekregen kwijt te raken of om sneller af te vallen. Vaak doen ze ook fanatiek aan sport.

Anorexiapatiënten raken geïsoleerd omdat ze het sociale leven met de verleidingen van eten en de bemoeienis van familie en vrienden met hun figuur en eetgewoonten willen vermijden.

Anorexia-patiënten kunnen door de ondervoeding en vermagering veel lichamelijke klachten krijgen. Zo is de normale warmteregulatie van het lichaam ontregeld waardoor patiënten het altijd koud hebben. Ook kan hierdoor een donsachtige beharing in het gezicht, op de armen, borst en rug ontstaan. Door een verstoorde hormoonhuishouding kan het menstruatieritme verstoord raken of zelfs helemaal stoppen. Dit kan leiden tot verminderde vruchtbaarheid. Tevens neemt het risico op botontkalking toe met grotere kans op botbreuken. Anorexiapatiënten voelen zich dikwijls erg moe, duizelig, lusteloos of depressief. De conditie van het gebit en de haren verslechtert waardoor haaruitval kan optreden. De huid wordt droog en schilferig en verslapt. Gebruik van laxeermiddelen kan leiden tot stofwisselingsstoornissen en er kan verstopping optreden. Als patiënten sterk vermageren wordt spierweefsel afgebroken. Het honger- en verzadigingsmechanisme raakt volkomen verstoord. De patiënten voelen op den duur niet meer wanneer ze honger hebben of negeren het hongergevoel. Anorexiapatiënten slapen vaak slecht. Door het ontoereikende of eenzijdige dieet kunnen tekorten aan bepaalde mineralen en vitamines ontstaan. Bij patiënten die laxeer- en/of plasmiddelen gebruiken en/of regelmatig braken kunnen ernstige stoornissen in de elektrolytenhuishouding ontstaan, in het bijzonder een tekort aan kalium. Dit kan leiden tot nier- en leverbeschadigingen, spierkrampen, hartritmestoornissen en zelfs hartstilstand.
Bijna alle lichamelijke symptomen verdwijnen wanneer de patiënten weer een stabiel, normaal gewicht hebben bereikt. Als de ziekte echter vele jaren duurt, kan onherstelbare schade aangericht worden. Al met al is het beslist niet overdreven om anorexia nervosa als een lichamelijk gevaarlijke ziekte te beschouwen.

Anorexia opmerken

Het eerste teken is dat consequent en steeds strenger een dieet wordt gevolgd en steeds meer voedingsmiddelen worden geweigerd .Hierdoor treedt gewichtsverlies op. Veel patiënten kiezen kleding die verhult dat ze zo sterk vermagerd zijn en willen zelfs midden in de zomer niet met blote armen en benen lopen. Bij vrouwen met anorexia stopt de menstruatie en bij mannen kan het libido afnemen, maar dit is niet makkelijk te merken. Anorexiapatiënten zijn eigenlijk voortdurend hun eetgedrag aan het plannen en geheimhouden. Ze zijn erg fanatiek met eten bezig, waarbij ze er bijvoorbeeld op kunnen staan dat de maaltijden op bepaalde tijden geserveerd worden. Vaak nemen ze zelf een groot deel van de voorbereiding op zich. Ze maken dan vaak bewerkelijke gerechten en verzinnen van alles om er zelf niet van te hoeven eten. Anderzijds kunnen anorexiapatiënten soms opeens weigeren om aan tafel te komen en eten ze de kleine hoeveelheid voedsel die ze zichzelf toestaan in de beslotenheid van hun eigen kamer.

Behandeling

Anorexia is een ernstige ziekte. De lichamelijke en sociale gevolgen zijn niet gering. De weg naar genezing is vaak lang. Soms gaat de aandoening vanzelf over maar naarmate de anorexia langer duurt, wordt het moeilijker deze met succes te behandelen. De drempel naar de hulpverlening is hoog, omdat patiënten moeilijk erkennen dat zij hulp nodig hebben.
Als anorexiapatiënten eenmaal de stap gezet hebben om hulp te vragen, is het belangrijk dat zij het gevoel hebben dat zij serieus genomen worden door de hulpverlener. Zij moeten vertrouwen hebben in hun behandeling, wil deze succes kunnen hebben. Een goede behandeling gaat altijd in op zowel het eetgedrag als de achterliggende problemen.
Er zijn verschillende behandelingen mogelijk. Welke vorm van therapie gekozen wordt is afhankelijk van de aard van de achterliggende problematiek, de leeftijd en de sociale situatie van de patiënten. Ook speelt de voorkeur van de behandelaar voor een bepaald behandelmodel een rol. De hulp kan bestaan uit individuele gesprekstherapie, gedragstherapie, groepstherapie of gezinstherapie. Ook kan voor een combinatie van deze therapieën gekozen worden.
Soms kunnen geneesmiddelen deel uit maken van de behandeling van patiënten met eetstoornissen. Voor anorexia zijn er op dit moment geen echt werkzame medicijnen bekend. Soms worden kalmeringsmiddelen voorgeschreven om de spanningen te verminderen.
Soms zal het nodig zijn patiënten op te nemen in het ziekenhuis of te verwijzen naar een (gespecialiseerd) psychiatrisch ziekenhuis. Dit hangt af van de ernst van de lichamelijke of geestelijke problemen. Bij zeer ernstig vermagerde patiënten kan een opname in een algemeen ziekenhuis noodzakelijk zijn. Als zij daar niet door zelfstandig eten aankomen, kan het nodig zijn sondevoeding toe te dienen om hun leven te redden.

Wat kunt u zelf doen?

Anorexia nervosa is een mogelijk levensbedreigende ziekte, die zo snel mogelijk behandeld moet worden. Het is belangrijk dat patiënten hulp zoeken en daartoe worden aangemoedigd. Zelfhulpgroepen voor anorexia worden meestal geleid door mensen die persoonlijk ervaring hebben met eetstoornissen. Er zijn ook zelfhulpboeken verkrijgbaar. Op de website van bijvoorbeeld de Stichting Anorexia en Boulimia Nervosa zijn eenvoudige zelftesten te vinden, die kunnen uitwijzen of er sprake is van een eetstoornis.

Meer informatie

Bureau SABN
Stationsstraat 79G
3811 MH Amersfoort
tel: 033-4226548
e-mail: bureau@sabn.nl

Anonieme Overeters
Nieuwezijds Voorburgwal 282
Postbus 61025
1005 HA Amsterdam
Tel. 020-6274820

Programma Eetstoornissen
Zelfhulpinformatie eetstoornissen Zizo
Postbus 1103
7230 AC Warnsveld
Tel. 0575-580836

Bron: LSHTM

Datum: 10/03/2008