Communicatie met iemand met dementie |
|
Inleiding
Dementie is een verzamelnaam voor verschijnselen bij een aantal hersenaandoeningen. Verschijnselen als geheugenverlies, taalproblemen en gedragsveranderingen, waardoor het communicatievermogen steeds verder achteruit gaat.De belangrijkste aandoening waarbij dementie voorkomt is de ziekte van Alzheimer.
Soorten communicatieproblemen
Bij dementie ontstaan er problemen met het zich verstaanbaar maken, maar ook met het begrijpen van anderen.- In de beginfase vindt iemand met dementie het moeilijk om op bepaalde woorden te komen. Ook kan hij zich de betekenis van een woord of zin niet meer herinneren. Geleidelijk wordt de woordenschat steeds kleiner en zinnen worden onsamenhangend.
- Het wordt moeilijk om bij het onderwerp te blijven, en in een verhaal kan alles door elkaar gaan lopen.
- Sommige mensen met dementie herhalen steeds dezelfde woorden of zinnen (perseveratie).
- Ook het begrijpen van taal wordt steeds moeilijker. De persoon met dementie beantwoordt ingewikkelde vragen niet meer. Hij is het begin van de vraag vergeten als het einde van de vraag eraan komt. Hij voert opdrachten niet uit omdat hij ze niet begrepen heeft.
- Uiteindelijk spreekt iemand alleen nog wartaal of vervalt in stilzwijgen. Het wordt voor anderen een hele opgave om met iemand met dementie te communiceren.
- Het achteruitgaan van het communicatievermogen kan gepaard gaan met heftige emoties. Het kan erg verontrustend zijn, als iemand merkt dat hij zijn gevoelens of behoeften niet meer kenbaar kan maken. Dit is frustrerend voor de persoon met dementie zelf, maar ook voor de mensen om hem heen. Daarnaast kunnen ook gevoelens van verwarring, schaamte en woede optreden.
Adviezen
Hieronder staan adviezen voor de omgang met iemand met dementie.Als de dementie verergert, kan het steeds moeilijker worden om hiermee om te gaan. Voor advies en ondersteuning kunt u terecht bij professionele zorg- en hulpverleners.
De persoon met dementie komt moeilijk uit zijn woorden
- Geef voldoende tijd om hem zelf op het woord te laten komen.
- Als u weet welk woord hij zoekt, kunt u dat woord noemen. Maar vraag altijd na of dat echt het woord was dat hij zocht. Als u niet weet wat het woord is, kunt u het laten aanwijzen of laten omschrijven.
- Als het verkeerde woord wordt gebruikt, kunt u dat op een vriendelijke manier corrigeren. Maar als dit tot irritatie leidt, kunt u het beter achterwege laten.
- Soms herhaalt de persoon met dementie steeds dezelfde woorden of zinnen. U kunt dan proberen hem af te leiden: verander bijvoorbeeld van onderwerp of zing een bekend liedje met hem.
De persoon met dementie kan zijn gevoelens of voorkeuren slecht kenbaar maken
- Laat merken dat u luistert. Neem zijn gevoelens serieus en ga erop in. Vermijd opmerkingen als: 'het valt best mee' of 'daar heeft iedereen last van'.
- Ga mee in de fantasie van de persoon met dementie en probeer u in zijn situatie in te leven.
- Doe niet alsof u hem begrijpt als dit niet zo is. Als u niets begrijpt van wat hij zegt, kunt u met lichaamstaal (een lach of een aanraking) aangeven dat alles in orde is.
- Probeer te letten op zijn non-verbale signalen, zoals gezichtsuitdrukkingen, lichaamstaal of stemhoogte. Wees u ook bewust van uw eigen non-verbale gedrag.
- Als u iets wilt vragen, geef hem dan niet te veel keuzemogelijkheden. Dat kan erg verwarrend zijn. Stel één mogelijkheid tegelijk voor en vraag na of de patiënt die begrepen heeft.
De persoon met dementie begrijpt u of anderen moeilijk
- Probeer de aandacht van de patiënt vast te houden door oogcontact of door dicht bij hem te blijven.
- Als u iets wilt zeggen of vragen, vraag dan zijn aandacht door bijvoorbeeld zijn naam te noemen.
- Zorg voor zo min mogelijk drukte of afleiding in de omgeving. Zet bijvoorbeeld het geluid van de televisie of de radio uit, controleer of het hoorapparaat goed zit en loop niet te veel rond. Als u beweegt, doe dat dan langzaam en rustig.
- Vereenvoudig de communicatie: geef niet te veel informatie tegelijk, praat langzaam en rustig en probeer daarbij in korte zinnen te praten. Spreek maar over één ding tegelijk.
- Herhaal zo nodig wat u gezegd hebt. Als het niet helpt om een zin steeds te herhalen, probeer dan eens hetzelfde met andere woorden te zeggen, of met andere gebaren.
- Vraag geen dingen aan de persoon met dementie die hij niet kan.
- Wees geduldig en geef hem de tijd om u te begrijpen.
- Ook als iemand met dementie u niet meer begrijpt en alleen maar wartaal spreekt of in stilzwijgen is vervallen, is nog steeds contact mogelijk. Lichaamstaal (non-verbale communicatie) wordt meestal nog lange tijd begrepen. Bijvoorbeeld een arm om de schouder of een lachend gezicht.
Algemeen: zorg voor een rustige, veilige sfeer
- Probeer drukte, irritatie en opwinding te vermijden.
- Treed iemand met dementie met respect tegemoet. Probeer hem niet te behandelen als een kind. Praat niet met anderen over hem waar hij bij zit. Denk eraan dat weliswaar zijn vermogen om te communiceren verminderd is, maar dat hij nog steeds de gevoelens van een volwassene heeft.
- Als u tegen hem praat, kan het helpen om tussendoor informatie te geven. Bijvoorbeeld over waar u bent en wat er om u heen gebeurt. Hierdoor voorkomt u verwarring en stelt u hem gerust als hij merkt dat hij op een onbekende plek is zonder te weten hoe hij daar is gekomen.
- Vermijd ruzie te maken als u teleurgesteld of ontmoedigd bent. Als u merkt dat u ergens over in discussie begint te gaan, probeer dan van onderwerp te veranderen of zoek afleiding. Ruzie leidt meestal alleen maar tot verwarring en irritatie.
- Probeer niet uw gelijk te halen, ook al weet u dat u het bij het juiste eind hebt. Als iemand met dementie niet wil toegeven dat u gelijk hebt, is het waarschijnlijk beter om het maar zo te laten en ergens anders over te beginnen. Iemand met dementie is meestal niet meer in staat om de juiste redenering te begrijpen.
- Zorg voor zo veel mogelijk regelmaat in zijn leven en blijf samen dingen doen waar u in het verleden plezier in had.
- Humor en lachen werken vaak positief. In moeilijke situaties kan humor de spanning doen verlagen. Mensen met dementie zijn erg gevoelig voor sfeer en aandacht.
Meer informatie
Informatie van Alzheimer Nederland, de organisatie voor mensen met dementie en hun familie.www.alzheimer-nederland.nl
Jessie van Loon, 2006, Pearson Education Benelux. Een boek over het omgaan met dementie.
| Bron: LSHTM | Copyright: Medic Info | Datum: 28/04/2003 |
