Gedragsproblemen bij dementie: agressief gedrag

Inleiding

Dementie is een verzamelnaam voor de verschijnselen die optreden bij een aantal hersenaandoeningen waarvan de bekendste de ziekte van Alzheimer is. Het gaat om verschijnselen als geheugenverlies, taalproblemen en gedragsveranderingen. Deze veranderingen kunnen een grote belasting betekenen voor de mensen in de directe omgeving, zie ook de informatie over gedragsveranderingen bij dementie, algemeen.

Agressief gedrag

Iemand met dementie kan soms erg boos of agressief worden. Dit agressieve gedrag kan verbaal zijn (schreeuwen, beschuldigen of bedreigen), maar ook lichamelijk (schoppen of slaan, bijvoorbeeld omdat hij zich niet wil laten verzorgen).

Er zijn tal van oorzaken waardoor iemand met dementie boos of agressief kan worden.
Soms wordt dit gedrag veroorzaakt door lichamelijke problemen zoals pijn, honger, obstipatie of een volle blaas. Wanneer u vermoedt dat er sprake is van een lichamelijk probleem, raadpleeg dan de behandelend arts. Medische behandeling kan in dat geval de agressie wegnemen.
Agressie kan echter ook een gevolg zijn van het ziekteproces. Wanneer de dementie voortschrijdt, verliest iemand steeds meer zijn greep op de werkelijkheid en op het leven. Dit geeft een gevoel van onmacht. Vergeetachtigheid en bepaalde handelingen niet meer kunnen doen, levert frustraties en teleurstelling op.

Agressie kan ook een angstreactie zijn op geluiden of mensen die de patiënt niet (her)kent. Ook kan agressie voortkomen uit problemen met communiceren. Misschien voelt hij zich bekeken, bekritiseerd of vernederd. Ook kan het gebrek aan privacy, bijvoorbeeld omdat hij hulp nodig heeft bij het wassen en het aankleden, bedreigend zijn. Het kan ook zijn dat er te veel van hem gevraagd wordt.
De behandelend arts kan advies geven en zo nodig rustgevende medicijnen voorschrijven.

Omgaan met agressie
Probeer te begrijpen waar het agressieve gedrag door veroorzaakt wordt. Als u weet waar het gedrag vandaan komt, kunt u er misschien iets aan doen of het in de toekomst proberen te voorkomen. Denk terug aan situaties waarin de patiënt eerder tot een uitbarsting kwam en probeer te achterhalen wat toen de aanleiding was. Als u die aanleiding kent, weet u een volgende keer op welk punt u de patiënt kunt ontzien of hoe u hem tot rust kunt brengen. Volg ook de adviezen over communicatie met personen met dementie op. Communicatieproblemen vormen namelijk een van de meest voorkomende oorzaken voor frustratie.
Blijf vooral rustig als het niet gelukt is om een uitbarsting te vermijden en maak uzelf geen verwijten. Misschien kunt u van tevoren voor uzelf bedenken hoe u het best met een eventuele agressieve uitbarsting om kunt gaan. Wanneer u voelt dat u zelf boos en gefrustreerd raakt en wilt reageren, haal dan een paar keer diep adem en tel tot tien. Daarmee geeft u uzelf de kans om even na te denken en wat rustiger te worden. Ga desnoods even de kamer uit. Soms helpt het om de aandacht van de persoon van de situatie af te leiden. Geef de patiënt de ruimte als hij lichamelijk geweld gebruikt en probeer hem niet tegen te houden. Ook dan is het soms het beste de kamer even te verlaten of om hulp in te roepen.
Na een uitbarsting is iemand met dementie het incident waarschijnlijk al snel vergeten. Straffen helpt daarom niet, ook al bent u zelf wellicht nog overstuur en boos. Probeer zo gewoon mogelijk te doen en de patiënt op zijn gemak te stellen. Hij kan zich namelijk nog steeds onrustig voelen, zonder te weten waarom.
Probeer zelf uw hart te luchten bij familie of vrienden. Ook binnen lotgenotencontact zult u veel steun en begrip vinden voor uw situatie. Vraag eventueel uw huisarts om advies.

Meer informatie

Informatie van Alzheimer Nederland, de organisatie voor mensen met dementie en hun familie.
www.alzheimer-nederland.nl

Jessie van Loon, 2006, Pearson Education Benelux. Een boek over het omgaan met dementie.

Bron: LSHTM

Datum: 26/05/2006