Hypertrofie van de clitoris

Inleiding

De clitoris is een klein erectiel orgaan aan de voorkant van de vulva. Het is de vrouwelijke tegenhanger van de penis bij de man en het veroorzaakt de meeste vrouwelijke orgasmes. Normaal gesproken is de clitoris niet meer dan twee centimeter lang, bij seksuele opwinding zwelt het op (erectie). Wanneer de clitoris in niet-erectiele toestand groter is dan twee centimeter, wordt dat hypertrofie genoemd. De letterlijke vertaling van hypertrofie is 'groter worden van weefsel'. Hypertrofie van de clitoris kan aangeboren zijn (aangeboren hypertrofie van de clitoris), of pas op latere leeftijd ontstaan (verworven hypertrofie van de clitoris).

Oorzaken

De oorzaken van aangeboren en verworven hypertrofie van de clitoris zijn verschillend.

Oorzaken aangeboren hypertrofie van de clitoris
Aangeboren hypertrofie van de clitoris kan het gevolg zijn van hormooninvloeden tijdens zwangerschap, met name wanneer de vrouwelijke foetus in de baarmoeder wordt blootgesteld aan hoge concentraties mannelijke geslachtshormonen (androgene stoffen). Dit kan verschillende oorzaken hebben:

de baby heeft een aangeboren adrenogenitaal syndroom;
Het adrenogenitaal syndroom is een afwijking waarbij door een functiestoornis van de bijnieren ('adreno' betekent 'van de bijnieren') de geslachtsorganen ('genitaal' betekent 'geslachtsorgaan') worden beïnvloedt. De bijnieren van de baby maken te weinig aan van het hormoon cortisol. Een tekort aan cortisol leidt tot overproductie van androgene stoffen waardoor de geslachtskenmerken van het meisje vermannelijken. De clitoris wordt groter; in sommige gevallen zo groot dat het een penis lijkt. De schaamlippen zijn aan elkaar vergroeid en kunnen zo lijken op een scrotum. De baarmoeder en de eierstokken zijn wel normaal aangelegd. Dit wordt feminien pseudohermafroditisme genoemd.
medicijngebruik door de moeder;
Gebruik van middelen als progestagenen of danazol in de eerste twaalf tot veertien weken van de zwangerschap kan de oorzaak zijn van aangeboren hypertrofie van de clitoris bij het kind. Deze middelen hebben namelijk een verminderde aanmaak van cortisol tot gevolg, wat weer leidt tot verhoogde afgifte van androgene hormonen.
de moeder heeft een tumor die androgene hormonen produceert.

Oorzaken verworven hypertrofie van de clitoris
Verworven hypertrofie van de clitoris is zeldzaam. Het kan zich voordoen als gevolg van verhoogde afscheiding van androgene (mannelijke) hormonen door tumoren van de eierstokken en de bijnieren. Ook een tumor van de hypofyse kan hormonen afscheiden die de productie van androgene hormonen stimuleren waardoor hypertrofie van de clitoris kan ontstaan.
Een heel enkele keer is hypertrofie van de clitoris het gevolg van neurofibromatose. Dit is een aandoening waarbij gezwelvorming in zenuwcellen optreedt.
Het gebruik van anabole steroiden door vrouwelijke bodybuilders gaat vaak gepaard met een hypertrofie van de clitoris.

Verschijnselen

Hypertrofie van de clitoris komt voor in verschillende gradaties. Bij een lichte vorm van hypertrofie is de clitoris wat groter dan normaal, bij een zware vorm kan de clitoris veel weg hebben van een penis.
Bij een aangeboren hypertrofie van de clitoris, nemen ook andere delen van de uitwendige geslachtsorganen soms mannelijke vormen aan. Zo kunnen de schaamlippen zo aaneengegroeid zijn dat ze op een scrotum lijken. Dit wordt labioscrotale fusie genoemd. Het is na de bevalling dan niet altijd duidelijk of er een meisje of een jongetje is geboren.
Bij verworven hypertrofie van de clitoris kan de vergrote clitoris samengaan met andere kenmerken van mannelijkheid, zoals o.a. mannelijke haargroei en een lage stem.

Diagnose

Hypertrofie van de clitoris wordt vastgesteld op grond van de medische voorgeschiedenis en een lichamelijk onderzoek. Om het geslacht van een pasgeboren kind vast te stellen, bestaat er een onderzoek dat karyotypering heet. Eventuele afwijkingen aan de inwendige geslachtsorganen zijn op te sporen met behulp van echoscopie. Daarnaast worden onderzoeken uitgevoerd om de spiegels te meten van geslachtshormonen en andere hormonen, zoals cortisol. Met behulp van scans (CT en MRI) is vast te stellen of er tumoren zijn die androgene hormonen afscheiden.

Behandeling

Kinderen met een aangeboren clitorishypertrofie ten gevolge van het adrenogenitaal syndroom worden behandeld door een team van specialisten zoals kindergynaecologen, endocrinologen en kinderchirurgen. Het kind wordt in de eerste weken na de geboorte geopereerd.
De behandeling van verworven hypertrofie van de clitoris richt zich op de oorzaken van de afwijking. Tumoren die androgene hormonen afscheiden moeten soms chirurgisch verwijderd worden. Behandeling met cortisol kan verdere groei van de clitoris voorkomen. Wanneer de clitorisvergroting na behandeling van de oorzaken na verloop van tijd niet verdwijnt, kan het nodig zijn om de clitoris operatief te corrigeren.

Prognose

Kinderen die met mannelijke en vrouwelijke geslachtskenmerken geboren zijn, houden na een reconstructieoperatie vaak een iets grotere clitoris. Deze kan later in het leven alsnog verdergroeien. Soms gebeurt dit spontaan tijdens de puberteit, of als gevolg van hormoontherapie. Problemen op latere leeftijd met de geslachtsindentiteit komen voor.
Hypertrofie van de clitoris kan belemmerend werken op de seksuele activiteit van de vrouw. De afwijking kan een bron van schaamte en angst zijn.

Meer informatie

www.emedicine.com
Informatie van Amerikaanse specialisten

Anderson, J.R, & Genadry, R, (1996), in: Berek, J.S, Adashi, P.A, & Hillard, P.A (eds), Novak’s Gynecology, 12th ed, Williams 7 Wilkins, London.

Edmonds, D.K. (1997), Sexual Differentiation-normal and abnormal, in: Shaw, R.W, Soutter, W.P, Stanton, S.L, Gynaecology, 2nd ed, Churchill Livingstone, London.

Horejsi, J. (1997), “Acquired clitoral enlargement. Diagnosis and treatment” Annals of the New York Academy of Sciences, vol. 816, pp. 369-372.

Padubidri, V.G., & Daftary, S.N. (2000), Sex and Intersexuality, 12th ed, Shaw’s Textbook of Gynaecology, Churchill, Livingstone, London.

Sagehashi, N. (1993), “Clitoroplasty for clitoromegaly due to adrenogenital syndrome without loss of sensitivity”, Plastic and Reconstructive Surgery, vol. 91, no.5, pp. 369-372.

Bron: LSHTM

Datum: 26/06/2008