Multiple sclerose |
|
Inleiding
Multipele sclerose (MS) is de meest voorkomende neurologische aandoening bij mensen onder de vijftig jaar. De ziekte begint meestal tussen de 20 en 50 jaar en komt twee keer zo vaak voor bij vrouwen als bij mannen.Bij MS wordt op een aantal plaatsen de beschermende laag (myelineschede) van zenuwen in de hersenen en het ruggenmerg aangetast. Het gevolg is meerdere (multiple) beschadigingen waar littekenweefsel (sclerose= verharding) ontstaat. Dit leidt tot stoornissen in de motoriek (motorische zenuwen) en in de gevoelswaarneming (sensorische zenuwen). Kenmerkend voor MS is dat deze verschijnselen de ene dag licht en de volgende dag zeer hevig kunnen zijn en vaak verergeren bij vermoeidheid, stress of hitte.
Oorzaak
De oorzaak van multipele sclerose is niet bekend, hoewel er steeds meer aanwijzingen zijn dat het een auto-immuunziekte is. Dit betekent dat het afweersysteem het eigen lichaam aanvalt. Het gevolg is meerdere (multiple) beschadigingen (sclerose) van de myelineschede die de zenuwvezels bedekt. Er is nog geen verklaring voor deze auto-immuunreactie. Verschillende theorieën zijn geopperd, zoals een biochemisch defect, een slecht voedingspatroon, een virusinfectie, een aangeboren afwijking, of een reactie op een of andere gifstof in het milieu. Er zal sprake zijn van een combinatie van factoren.Duidelijk is dat erfelijke factoren mede een rol spelen. De kans op het krijgen van MS is bij Noord-Europeanen ongeveer 1 op 800. Dit risico neemt toe tot ongeveer 1 op 50 voor nakomelingen van MS-patiënten, 1 op 20 voor hun broers en zussen en 1 op 3 voor identieke (ééneiige) tweelingen.
Verschijnselen
Het eerste verschijnsel is vaak een voorbijgaande neurologische stoornis. In 30% van de gevallen is het eerste symptoom bij MS een ontsteking van de oogzenuw (neuritis optica), dat leidt tot plotselinge, gedeeltelijke blindheid aan één oog.Andere verschijnselen komen door de slechte zenuwgeleiding, waardoor er stoornissen zijn van de motoriek en de gevoelswaarneming. Dit kan zijn: spierzwakte, verlamming, gestoorde coördinatie, gevoelloosheid, tintelingen enz. Naarmate de ziekte vordert, kunnen spierspasmen, onduidelijke spraak, verlies van gezichtsvermogen, duizeligheid, vermoeidheid, problemen met blaas, darmen of seksuele functies en verlammingen ontstaan of verergeren. Ook kan MS gepaard gaan met psychische veranderingen.Bovenmatige vermoeidheid is misschien wel het meest kenmerkende symptoom van MS. De precieze verschijnselen zijn helemaal afhankelijk van de zenuwen die zijn aangedaan.
Een van de meest raadselachtige kenmerken van MS is dat deze symptomen niet constant aanwezig hoeven te zijn. MS is een uiterst grillige en onvoorspelbare aandoening. Iemand met MS kan een zware terugval krijgen en zo achteruitgaan dat een leven in een rolstoel onafwendbaar lijkt, dan plotseling weer opknappen en weer rondlopen. Het beloop is mede afhankelijk van het type MS.
Multipele sclerose kan in vijf typen worden onderverdeeld.
1. Ongeveer tien tot vijftien procent van de patiënten met multipele sclerose vertoont lichte tot matige verschijnselen die niet verergeren of tot blijvende invaliditeit leiden. Dit wordt de benigne of goedaardige vorm van MS genoemd.
2. Vijftien tot twintig procent van de patiënten hebben de primair progressieve vorm van MS (PPMS-vorm). Dit is vooral het geval wanneer de ziekte op wat oudere leeftijd begint. Na de eerste verschijnselen treedt geen herstel op maar nemen de ziekteverschijnselen langzaam toe.
3. De meeste patiënten hebben relapsing-remitting multiple sclerose (RRMS-vorm). Bij deze vorm van multipele sclerose worden perioden van verslechtering (relapse, ook wel exacerbatie) afgewisseld met perioden van gedeeltelijk herstel (remitting, ook wel remissie). Deze patiënten maken elke een tot drie jaar acute aanvallen door die een paar weken of maanden kunnen aanhouden.
4. Bij ongeveer de helft van de patiënten die beginnen met de RRMS-vorm ontstaat secundair progressieve multipele sclerose (SPMS). De typische perioden van verslechtering en gedeeltelijk herstel staan wat minder op de voorgrond, maar de verschijnselen en handicaps worden langzaamaan toch ernstiger.
5. Een zeldzame vorm van multipele sclerose, die in ongeveer vijf procent van de gevallen voorkomt is de progressieve relapsing-vorm van MS (PRMS), ook wel maligne vorm genoemd. Bij dit type heeft de ziekte een snel en kwaadaardig verloop en komen nieuwe verschijnselen bovenop de reeds bestaande, waardoor de aandoening snel verslechtert.
Diagnose
De diagnose multipele sclerose wordt gesteld met behulp van gegevens uit de medische voorgeschiedenis, lichamelijk (neurologisch) onderzoek en aanvullend onderzoek. Er wordt een neurologisch onderzoek uitgevoerd om het geestelijk functioneren, de reflexen, het evenwicht, het lopen, de coördinatie, het gevoel, de spierkracht en de bewegingen te testen.Het aanvullend onderzoek kan bestaan uit een MRI-scan, waarmee de littekens in het zenuwstelsel in beeld kunnen worden gebracht. Een lumbaalpunctie is ook van belang. Dit laatste is een onderzoek van de liquor cerebrospinalis, de hersenvloeistof die het ruggenmerg en de hersenen omspoelt. Bij MS is deze bij 90% afwijkend.
Soms wordt er neurofysiologisch onderzoek gedaan, waarbij de geleidingstijd (de snelheid van de stroompjes in de zenuwen) wordt gemeten. Bij multipele sclerose is deze geleidingssnelheid verminderd. Bloedonderzoek geeft geen informatie over het wel of niet hebben van MS, maar kan wel helpen om eventuele andere ziekten aan te tonen of uit te sluiten.
De combinatie van gegevens wijst in de richting van MS of sluit het uit. De definitieve diagnose stellen is echter lastig en vergt tijd. Een voorwaarde voor de diagnose MS is namelijk dat de klachten en afwijkingen zich in minstens twee episoden moeten hebben voorgedaan (relapsing-remitting) of ze moeten gedurende minstens een half jaar progressief zijn geweest.
Behandeling
Er is nog geen medicijn beschikbaar waarmee multipele sclerose kan worden genezen. De behandeling is dan ook gericht op verlichting van de ziekteverschijnselen. Bij geringe of weinig frequente klachten kan het soms beter zijn om af te wachten en nog geen behandeling te starten.Acute aanvallen van MS worden meestal in het ziekenhuis behandeld. De periode van terugval kan verkort worden door een behandeling met bijnierschorshormonen (corticosteroïden, meestal methylprednisolon). Zij gaan de ontsteking van de zenuwen tegen en helpen de pijn verlichten. Meestal worden deze middelen intraveneus (in een ader) toegediend.
Bij klachten als (pijnlijke) spierspasmen schrijft de arts spierverslappende middelen en pijnstillers voor. Sommige patiënten hebben baat bij het medicinale gebruik van cannabis-producten (marihuana).
Tegenwoordig worden bepaalde geneesmiddelen zoals interferon-bèta toegediend om het beloop van multipele sclerose te beïnvloeden, meestal bij mensen met de RRMS-vorm. Hierdoor nemen ernst en aantal van de MS-aanvallen met twintig tot dertig procent af. Het effect op de ziekte op langere termijn is nog onduidelijk. Deze geneesmiddelen hebben invloed op de aanval van het afweersysteem op het zenuwstelsel. Interferon-bèta wordt door middel van onderhuidse injecties toegediend en wordt uitsluitend voorgeschreven door een specialist (neuroloog) met ervaring in de behandeling van multipele sclerose. Een relatief nieuw medicijn in deze groep is Copaxone.
Daarnaast wordt er veel onderzoek gedaan naar nieuwe behandelingsmethoden, onder andere met immunoglobulinen en anti-virusmedicijnen. Raadpleeg uw arts om te informeren welke behandeling voor u geschikt is.
Behandeling door een fysiotherapeut of ergotherapeut kan nuttig zijn, evenals ondersteunende gesprekken met bijvoorbeeld een maatschappelijk werker.
Wat kunt u zelf doen?
Als MS-patiënt is het zinvol en soms onvermijdelijk om voldoende rust te nemen om niet oververmoeid te raken. Regelmatige lichamelijke oefeningen verbeteren de spierkracht, de spierspanning en het evenwicht. Bij gevoelverlies in de ledematen moeten patiënten extra voorzorgsmaatregelen nemen bij het vastpakken van warme voorwerpen om verbranding te voorkomen. Een ergotherapeut kan een deskundig advies geven over voorzieningen en aanpassingen die het zelfstandig functioneren verbeteren.Sommige MS-patiënten merken een toename van de klachten onder invloed van warmte. Is dat geval kunt u warmte (bijvoorbeeld een heet bad) beter vermijden en is een airconditioning voor in huis een overweging.
Een vezelrijk dieet helpt obstipatie te voorkomen, een veelvoorkomend verschijnsel van de ziekte.
Het kan nodig zijn om maatregelen te nemen voor een uitgebreid zorgpakket, met extra hulp en aanpassingen in en rondom huis.
Meer informatie
www.msweb.nlInformatie en lotgenoten
www.msvereniging.nl
MS Vereniginging Nederland
www.nlm.nih.gov
(Engels) Informatie over multiple sclerose (USA)
Allen, C.M.C., Lueck, C.J. (1999), Diseases of the nervous system, in: Haslett, C., Chilvers, R.E., Haslett, C., Chilvers, E.R.E., Hunter, J.A.A. & Boon, N.A. (red.), Davidson's Principles and Practice of Medicine, 18e uitg., Churchill, Livingstone, London.
Clarke, C.R.A. (1999), Neurological disease, in: Kumar, P. & Clark, M. (red.), Clinical Medicine, 4e uitg., Harcourt Publishers Limited, London.
Rice, G PA, Incorvaia B, Munari L, Ebers G, Polman C, D'Amico R, Filippini G. 'Interferon in relapsing-remitting multiple sclerosis' (Cochrane Review). In: The Cochrane Library, Issue 1, 2002. Oxford: Update Software.
Baker, D, Pryce G, Croxford JL, Brown P, Pertwee RG, Huffman JW, Layward L. Cannabinoids control spasticity and tremor in a multiple sclerosis model.
| Bron: LSHTM | Copyright: Medic Info | Datum: 14/03/2008 | Disclaimer |