Gezond leven
 
Levensfase
 
Medisch
 
Spreekuur
 
SlapenReizenVoedingMentaal fitBewegen en gezondheidAlternatieve geneeswijzenArbeid en gezondheidGezond gebitRoken, alcohol en drugsZwangerschapBaby'sKinderenJongerenVrouwenMannenSeniorenChronische ziektesHart - en vaatziektesMedische encyclopediePsychische AandoeningenBorstkankerAfasieArtroseAstmaDementieDepressieDiabetesHoge bloeddrukHoofdpijnIncontinentieLeven met een chronische ziekteMantelzorgRugpijnSporten met een beperkingVoedselallergieVraag het de deskundigeGa ik hiermee naar de dokter?Symptomen ScanHet virtuele consultatiebureau
 

Afasie

Tell a friendPagina afdrukken
 

Inleiding

Bij mensen met afasie is het gebruik van de taal verstoord. Ze kunnen niet meer normaal spreken, schrijven en lezen. Ook begrijpen ze slecht wat anderen zeggen. Hoe het taalvermogen is aangetast, verschilt per persoon. Sommige mensen met afasie kunnen geen woord uitbrengen. Anderen praten honderduit, maar zijn niet te volgen. Weer anderen kunnen alleen niet zo goed op het juiste woord komen.
Afasie treedt meestal plotseling op en is heel ingrijpend voor de patiënt en zijn omgeving. In Nederland hebben zo’n 30.000 mensen een vorm van afasie.

Soorten afasie

De soort en de ernst van de afasie worden bepaald door de plaats en de grootte van de hersenbeschadiging. Omdat de plaats van hersenfuncties per persoon iets kan verschillen, zijn er geen twee mensen die dezelfde afasie hebben. Er zijn vier hoofdvormen:

Bijkomende stoornissen

Bij iemand met afasie is alleen de taal gestoord. Met het denken en de intelligentie is niets mis. Wel kunnen mensen met afasie last hebben van bijkomende stoornissen. Die stoornissen zijn:

Perseveratie
Iemand met ernstige afasie blijft hangen op een bepaald woord, zin of uitdrukking. Terwijl er een nieuw onderwerp wordt besproken, blijft de patiënt het vorige woord of onderwerp herhalen.

Problemen met het uitvoeren van doelgerichte handelingen (apraxie)
De patiënt kan bewuste handelingen niet meer uitvoeren. Hij zwaait bijvoorbeeld wel vanzelf als iemand weggaat, maar kan niet zwaaien als je het vraagt.

Halfzijdige verlamming (hemiplegie)
Bij iemand met afasie kan de helft van het lichaam verlamd zijn. Meestal gaat het om de rechterkant. Soms heeft de patiënt alleen minder gevoel in die helft of heeft hij last van krachtsvermindering. Als hij volledig verlamd is, heeft hij een rolstoel nodig.

Uitval van de helft van het gezichtsveld (hemianopsie)
Bij hemianopsie ziet de patiënt wel alles wat zich aan de kant van de gezonde lichaamshelft bevindt. Hij ziet de dingen die zich aan de aangedane zijde bevinden niet. Soms verwaarloost de patiënt onbewust een helft van het lichaam en een helft van de ruimte waarin hij zich bevindt. Dat heet een ‘neglect’. In dit geval is de aandacht gestoord, niet het gezichtsveld.

Problemen met concentratie
Mensen met een hersenbeschadiging kunnen zich vaak niet lang concentreren. Ze zijn snel moe en verliezen de aandacht voor hun omgeving. Ook hun reactietijd kan vertraagd zijn.

Problemen met geheugen
Mensen met afasie vinden het moeilijk om gesproken of geschreven informatie te begrijpen en te onthouden. Daardoor onthouden ze nieuwe informatie vaak niet.

Problemen met uiten van emoties
Mensen reageren na hersenletsel vaak heel anders op gebeurtenissen dan ervoor. Ze hebben emoties vaak niet goed onder controle. Ze lachen of huilen bijvoorbeeld vaker of kunnen er niet mee stoppen. Ook komt het voor dat een patiënt moeite heeft met het voelen en uiten van emoties .

Spraakproblemen (dysartrie)
Bij dysartrie is de uitspraak niet duidelijk of is de stemkwaliteit aangetast. De spieren die nodig zijn bij het praten zijn verlamd of werken niet goed samen.

Problemen met eten, drinken en slikken (dysfagie)
Door hersenletsel kunnen de kauw- en slikspieren aangetast zijn. Het gevoel in de mond en/of keel is dan verlamd of gestoord. Speeksel of resten voedsel of drank kunnen dan (ongemerkt) uit de mondhoek lopen. Ook is het mogelijk dat de luchtweg tijdens het slikken niet voldoende of niet op tijd wordt afgesloten. Patiënten verslikken zich dan.

Afasie en dementie

Afasie en dementie hebben een aantal overeenkomsten. Bij beiden is de taal en de communicatie gestoord. Er is zelfs een vorm van dementie die begint met taalproblemen: de Primair Progressieve Afasie (PPA).

Hieronder gaan we in op de verschillen tussen afasie en dementie:

Het ontstaan van de stoornis
Afasie ontstaat in tweederde van de gevallen na een beroerte. De taal valt daardoor plotseling weg. Dementie ontwikkelt zich traag. De taalproblemen beginnen sluipend en worden steeds erger.

Plaats van het hersenletsel
Bij afasie is de plaatst van het hersenletsel op een hersenscan duidelijk aanwijsbaar. Bij beginnende dementie is dat meestal niet het geval.

Verloop van de ziekte
Bij afasie zijn de taalproblemen meestal stabiel. Eventueel kunnen ze vanzelf herstellen of na oefening verbeteren. Bij dementie verergeren de taalproblemen.

Bijkomende stoornissen
Bijkomende stoornissen zijn bij afasie geen deel van de aandoening. Bij dementie zijn de problemen met onder andere communicatie, geheugen, handelen, herkenning, oriëntatie en gedrag wel onderdeel van de ziekte.

Oorzaak

Afasie wordt veroorzaakt door een hersenbeschadiging. Die kan veroorzaakt zijn door:

  • een beroerte (herseninfarct of hersenbloeding); in twee derde van de gevallen is dit de oorzaak
  • een tumor
  • hoofdletsel na een ongeluk
  • giftige stoffen (zelden)
  • een operatie of bestraling van de hersenen
  • een voortschrijdende hersenaandoening, zoals dementie

Diagnose

Als behandelaren denken dat iemand afasie heeft, wordt hij voor taalonderzoek naar een logopedist verwezen. Bij een beroerte vindt dat onderzoek zo’n drie weken na het ontstaan van het letsel plaats. De logopedist houdt er rekening mee dat de testresultaten beïnvloed kunnen worden door stoornissen die naast de afasie voorkomen. De patiënt kan bijvoorbeeld problemen hebben met de beweeglijkheid, het geheugen, het zien, het herkennen, de emoties en de psyche.

De logopedist onderzoekt:

  • het begrijpen van gesproken taal (op woord-, zins- en gespreksniveau)
  • het (begrijpend) lezen (op letter-, woord-, zins- en tekstniveau)
  • het spreken (op klank-, woord-, zins- en gespreksniveau)
  • het schrijven (op letter-, woord-, zins- en tekstniveau)
  • de algemene communicatievaardigheden

Behandeling

Iemand met afasie heeft minstens vijf maanden, twee à drie uur per week therapie nodig.

De logopedist:

  • behandelt de stoornis(sen) op het gebied van lezen, schrijven, begrijpen en spreken
  • traint de communicatieve activiteiten die de persoon in kwestie wenst, zoals deelname aan een vereniging, boodschappen doen en telefoneren
  • leert de patiënt de verminderde taalvaardigheid te compenseren, bijvoorbeeld door een woord te omschrijven of te tekenen
  • leert de patiënt gebruik te maken van hulpmiddelen, zoals een gespreksboek of spraakcomputer
  • begeleidt de patiënt en zijn naasten in de veranderde communicatie met elkaar
    Soms maakt muziektherapie onderdeel uit van de behandeling. Het is belangrijk dat de patiënt het geleerde elke dag oefent met de mensen in zijn omgeving.

Vooruitzichten

Mensen met afasie herstellen zelden helemaal. Als ze volledig herstellen gebeurt dat in de eerste drie maanden na het ontstaan van de aandoening. Gedeeltelijk herstel komt vaker voor. De patiënt gaat dan in de eerste maanden het meest vooruit. Daarna herstelt de patiënt langzamer. Het kan nog jarenlang steeds weer iets verbeteren.
Van te voren is moeilijk in te schatten of en hoever de patiënt zal herstellen.

Omgaan met iemand met afasie

Communiceren met iemand met afasie kan moeilijk en frustrerend zijn. Hieronder volgen een aantal algemene adviezen:

  • zoek een rustige omgeving op
  • spreek niet met veel mensen tegelijk
  • houd oogcontact tijdens het gesprek
  • neem de tijd voor een gesprek
  • spreek niet luider, iemand met afasie is niet doof
  • benader iemand niet kinderlijk en praat niet over de patiënt terwijl hij erbij zit
  • blijf zelf rustig en houd rekening met vermoeidheid en emoties bij de ander

Meer informatie

Informatie van de Afasie Vereniging Nederland
www.afasie.nl/new/?cat=afasie

Informatie van de Nederlandse Vereniging voor Logopedie en Foniatrie
www.logopedie.nl/site/afasie

Website van de Nederlandse CVA-vereniging Samen verder
www.cva-samenverder.nl/index.php

CBO (2008). Multidisciplinaire Richtlijn Diagnostiek, behandeling en zorg voor
patiënten met een beroerte.

Spontaan herstel van afasie in en na de acute fase. Dissertatie, Universiteit van Amsterdam
www.lotpublications.nl/publish/articles/001723/bookpart.pdf

Meinzer, M. (2004). Neuropsychologische und neurophysiologische Aspekte intensiver Sprachtherapie bei chronischer Aphasie. Dissertatie, Universität Konstanz

Bron: Medicinfo Copyright: Medicinfo Datum: 09/11/2012