Problemen bij borstvoeding |
|
ADVERTENTIE
Tepelkloven
Tepelkloven zijn de belangrijkste reden waarom het mislukt om borstvoeding te geven. Ze zijn erg pijnlijk en je ligt met gekromde tenen als de baby weer aan de borst moet. Het is dus zaak om proberen tepelkloven te voorkomen. Tepelkloven worden veroorzaakt door verkeerd aanleggen of zuigen van de baby.
Voorkomen
Tips om tepelkloven proberen te voorkomen:- Voed je baby op verzoek en niet op vaste tijden.
- Haal de baby van de borst zodra hij begint te sabbelen: je moet de baby echt horen slikken.
- Zorg ervoor dat je baby de tepelhof goed in de mond heeft, dus niet alleen de tepel.
- Houd je tepels goed droog. Als je erg last hebt van lekkende tepels kun je het beste een speciaal hiervoor ontwikkeld lekbakje (de zogenaamde tepelbeschermers) kopen bij de drogist. Dit is een zachte plastic cup waarin een gat zit waar je de tepel door stopt en er zit een soort lekbakje onder waarin de melk wordt opgevangen. Het voordeel van deze lekbakjes is dat je tepels droger blijven dan met zoogkompressen, en dat er meer lucht bij de tepel kan komen.
- Draag katoenen shirts en beha's
- Zorg dat er zoveel mogelijk lucht bij de tepels komt; slaap bijvoorkeur zonder beha zodat er goed lucht bij de tepels kan komen. Als je borsten erg lekken leg dan een celstofmatje onder je neer.
- Smeer na iedere voeding wat borstvoeding over de tepel en laat dit goed drogen voordat je de beha weer aandoet.
- Door zo nu en dan even met je tepel in de zon te liggen (let op dat ze niet verbranden!) hard je de huid van de tepel.
Tips ter genezing van tepelkloven
Alo Vera-gel geneest wondjes verbazingwekkend snel. Smeer na de voeding een dun laagje van deze gel op de pijnlijke tepel. Je hoeft de tepel voor de volgende voeding niet schoon te maken want de Alo Vera-gel kan geen kwaad voor de baby. Alo Vera is op recept verkrijgbaar bij de apotheek. Er is ook Alo Vera te koop bij consulenten: deze is echter minder zuiver dan degene die je op recept krijgt.Verdere tips:
- Begin met voeden aan de minst pijnlijke tepel.
- Wacht niet met voeden tot de baby erge honger heeft. Als de baby erg hongerig is, zuigt hij nog krachtiger, waardoor het meer pijn doet.
- Voor het voeden kan je de tepel wat verdoven door met een ijsblokje over de tepel te wrijven. Dit kan vooral helpen tegen de pijn die je hebt direct bij het aanleggen.
- Wrijf wat borstvoeding over de tepel als je klaar bent met voeden en laat dit drogen aan de lucht.
- Zorg dat je tepels zo droog mogelijk blijven: gebruik dus liever geen zoogkompressen aangezien die vochtig worden, daardoor gaat het broeien en wordt de huid nog kwetsbaarder.
- Zorg ervoor dat er zoveel mogelijk lucht bij je tepels komt. Doe je beha dus regelmatig uit en draag alleen een katoenen beha en katoenen shirts.
- Een tepelbeschermer (verkrijgbaar bij apotheek of thuiszorgwinkel) zorgt ervoor dat je tepel vrij ligt van je kleding en er dus veel lucht bij je tepel komt.
- Wees voorzichtig met allerlei zalfjes; ze maken de tepel vaak alleen maar weker.
Pijn tijdens het voeden
Voeden behoort geen pijn te doen. Meestal worden pijnlijk tepels veroorzaakt door verkeerd aanleggenmet als gevolg tepelkloven. Een enkele keer kan het ook veroorzaakt worden door een schimmelinfectie.Als één van de tepels duidelijk meer pijn doet, is het prettig om met de minst pijnlijke kant te beginnen. Als de voeding goed is toegeschoten kun je van borst wisselen.Telkens in een andere houding voeden kan ook helpen tegen pijnlijke tepels. Dus de ene keer liggend, dan zittend en probeer ook eens de bakerhouding: Als je bijvoorbeeld de rechterborst wilt geven, leg je de baby met zijn achterhoofdje op je rechterhand waarbij je onderarm zijn schoudertjes ondersteunt. Zijn lichaam en beentjes verdwijnen onder je bovenarm langs je lichaam naar achteren. Zorg er wel voor dat zijn mondje recht tegenover de tepel ligt en laat hem dan goed aanpakken.Schimmelinfectie
Een schimmelinfectie wordt veroorzaakt door Candida Albicans. Bij een schimmelinfectie doet het voeden niet alleen aan de tepel zeer, maar ook dieper in de borst. Verschijnselen: rode zere tepels met soms witte stippen, steken in de borst tijdens en na het voeden. Zowel de moeder als de baby moeten worden behandeld met medicijnen. De schimmelinfectie is namelijk erg besmettelijk, het is zeer waarschijnlijk dat de baby ook besmet is.Verschijnselen (spruw) bij de baby:
- witte stippen of witte aanslag op tong en slijmvliezen in de mond, die niet weg te vegen zijn;
- onrustig kind, slaapt vaak minder;
- weigert de borst, of laat veel los;
- luieruitslag.
Let op: Ook als is de baby besmet, hij hoeft niet altijd de symptomen te hebben! Sommige baby's hebben spruw zonder zichtbare symptomen: ze zijn dan vaak wel hangerig, huilerig of weigeren de borst.
Verschijnselen bij moeder:
- tepels en tepelhof jeuken;
- tepel en tepelhof zijn erg gevoelig tot extreem pijnlijk;
- huid van tepelhof is glimmend rood en/of schilferig;
- steken in de borst tijdens en na het voeden;
- pijn verergert tijdens het voeden;
- vaginale infectie.
Tips ter voorkoming van een schimmelinfectie
- vaak handen wassen, zeker voor en na het voeden en verschonen van de baby;
- tepels goed laten drogen voordat de beha weer aan gaat;
- geen zoogkompressen gebruiken of heel vaak verschonen (vocht is een goede voedingsbron voor schimmels);
- iedere dag een schone katoenen beha aandoen;
- zo min mogelijk zeep gebruiken;
- eventuele fopspeen dagelijks goed uitkoken.
Bij verdenking op een schimmelinfectie bespreek je dit met je verloskundige. Als zij meent dat er sprake is van een schimmelinfectie, dan zal zij de huisarts waarschuwen. Als het kraambed al door de verloskundige is afgesloten, kun je direct je huisarts bellen. Vervolgens zullen moeder en kind behandeld moeten worden met medicijnen: de baby krijgt een gel waar het mondje mee wordt ingesmeerd.
Oververmoeidheid
Oververmoeidheid kan pijn tijdens het voeden in de hand werken. Rust dus voldoende. Er zijn aanwijzingen dat er een relatie bestaat tussen bezorgdheid van de moeder en pijnlijke tepels. Als je tepels erg pijn doen dan kan dit zoveel spanning veroorzaken dat het toeschietreflex wordt geremd. Hierdoor krijgt de baby dus geen melk en wordt boos, hij gaat ongeduldig trekken en rukken aan de tepel met als gevolg dat de pijn toeneemt en jij nog meer tegen het voeden gaat opzien. Om deze vicieuze cirkel te doorbreken kun je voor het aanleggen wat afkolven met de hand, hierdoor komt de melkproductie al op gang voordat je de baby aanlegt.Pijnlijke tepels gaan bijna altijd na een paar dagen over. Bij extreme pijn kun je de dokter vragen een pijnstiller voor te schrijven.
Het weigeren van de borst
Door binnen een uur na de bevalling de baby aan te leggen zorg je ervoor dat de natuurlijke zuigreflex van de baby (die juist dan heel sterk is) wordt gestimuleerd. Als het (veel) langer duurt voordat de baby voor de eerste keer wordt aangelegd wordt het leren drinken voor de baby alleen maar moeilijker. Toch zijn er baby's die er niets van snappen, ze openen hun mondje wel, maar als de tepel in de mond zit spelen ze ermee en zuigen vooral niet krachtig.Oorzaken
Er zijn verschillende oorzaken te noemen waarom de baby de borst weigert:- In de baarmoeder zuigen baby's op hun handje, voetje, duim of tong. Hierdoor kan een baby moeite hebben om te snappen wat hij met de borst aanmoet. Ze happen wel, maar wringen hun tong naar voren en boven waardoor de tepel uit de mond wordt geduwd en vervolgens gaat de baby heftig op zijn tong zuigen. Anderen doen de tong omhoog, tegen het gehemelte aan, in plaats van naar beneden over de onderkaak heen: hierdoor is het onmogelijk om de borst in de mond te nemen.
- Bijvoeden met de fles. Het drinken uit de fles vraagt een heel andere techniek dan het drinken aan de borst. Uit een fles komt de voeding bijna vanzelf, de baby hoeft er niet krachtig voor te zuigen. Sommige baby's kunnen heel snel zuigverwarring krijgen, zelfs na één fles kan de baby zo 'in de war' raken dat het drinken aan de borst bijna niet meer lukt.
- Verkeerd aanleggen is ook een veelvoorkomende oorzaak voor borst weigeren. Als je bijvoorbeeld tegen het achterhoofd van de baby drukt om hem aan de borst te leggen zal de baby reflexmatig het hoofd naar achteren bewegen. Ook het aanraken van de wangetjes, neus en kin tijdens het aanleggen verstoren de hapreflex die de baby heeft als je zachtjes met de tepel over zijn lipjes wrijft.
- Als de baby niet lekker ligt kan dit ook een reden zijn om te stoppen met drinken.
- Moeizame bevalling. Als er tijdens de bevalling gebruik is gemaakt van pijnstillers of narcose kan de baby moeite hebben met het aanpakken van de borst. Via de placenta krijgt de baby immers wat verdoving binnen waardoor hij suf kan zijn. Ook een heel snelle of juist langdurige bevalling, of een kunstverlossing, kan een negatieve invloed hebben op het drinken aan de borst.
- De eerste dag na de geboorte zijn veel baby's wat misselijk door het vruchtwater en het bloed dat ze tijdens de bevalling hebben binnen gekregen. Het kan zijn dat de baby hierdoor niet wil drinken.
Wat kun je doen als je baby de borst weigert?
Laat je baby kort op je pink zuigen. De pink kromt mee met het gehemelte, de nagel naar beneden op de tong. Dan rustig de pink omdraaien zodat de top op de tong van de baby rust. Als de baby goed zuigt trek je je pink langzaam naar buiten waarbij je zachte druk op de tong uitoefent en heel duidelijk 'open' zegt. Doe voor wat de baby moet doen. Dus ga je aanleggen doe dan zelf ook je eigen mond open en steek je tong over je onderlip naar buiten steken. Zo kan de baby jouw voorbeeld volgen.Verdere tips:
- Als je baby de eerste dag niet wil aanpakken ga dan direct kolven, hierdoor stimuleer je het op gang komen van de voeding.
- Als je voeding hebt afgekolfd biedt deze dan aan met een 2 cc spuitje. Door je pink in het mondje van de baby te doen en ernaast het spuitje een klein stukje in het mondje te stoppen (direct naast je pink) ga je de baby voeding geven. Iedere keer als de baby goed zuigt (let op dat hij de tong ook goed houdt!) spuit je een heel klein beetje voeding in zijn mondje. Zo leert de baby dat krachtig zuigen als resultaat heeft dat hij eten krijgt.
- Bij erge stuwing kun je wat spanning van de borsten halen door wat te kolven: dit maakt het aanpakken voor de baby makkelijker.
- Kies voor een vaste volgorde bij iedere voeding. Ga geen uren zitten tobben. Als je baby erg hongerig is zal het leren aanleggen nog moeilijker worden. Begin daarom eerst met afkolven, bied de afgekolfde melk aan via een spuitje en als de ergste honger gestild is ga je de baby aanleggen aan de borst die je net hebt afgekolfd. Na een aantal minuten oefenen kolf je de andere borst iets en vervolgens bied je die melk weer aan met een spuitje. Daarna kan je nog enkele minuten oefenen met het aanleggen aan deze borst.
Borstontsteking
Over het algemeen ontstaat een borstontsteking pas nadat de kraamdagen zijn afgesloten. Een borstontsteking herken je doordat je borst (bijna altijd aan één kant rood, warm en pijnlijk is. Verder heb je koorts en ben je echt ziek. Een voorstadium van een borstontsteking zijn de rode, pijnlijke plekken op je borst. Als je merkt dat je die plekken hebt, probeer deze dan weg te masseren. Dit doe je door tijdens het voeden eerst de borst te geven met de rode plekken en met de vlakke hand de plekken 'weg' te strijken in de richting van de tepel. Ook kun je onder de douche de plekken wegmasseren door de sproeier met flink warm water op de borst te zetten en vervolgens de plek in de richting van de tepel leeg te masseren.Voorkomen van een borstontsteking
Sommige vrouwen zijn vatbaarder voor een borstontsteking dan anderen. Enkele tips om te proberen een borstontsteking te voorkomen:- Bescherm je borsten tegen tocht. Trek - ook al ga je maar even naar buiten om de was op te hangen - altijd een jas aan als je naar buiten gaat.
- Als je tepelkloven hebt, reinig je tepels dan extra goed. Kloven zijn een ideale ingang voor bacteriën.
- Wees alert op rode plekken en harde schijven in je borst.
- Laat een borst altijd goed leegdrinken. Het is beter om een borst per keer goed te laten leegdrinken en de ander maar half, dan beide borsten iedere voeding half te laten leegdrinken. Bij de volgende voeding laat je de andere borst helemaal leegdrinken
- Houd je tepels zo droog mogelijk: vocht en warmte zijn een goede broedplaats voor bacteriën. Heb je veel last van lekkende borsten, koop dan liever een borstschelp (soort lekbakje) dan borstkompressen.
Tips voor de behandeling van een borstontsteking
Een borstontsteking duurt meestal maar een dag. Blijf die dag zoveel mogelijk in bed. Verdere tips:- Doe voor het voeden een warme doek om je ontstoken borst. Als de borst warm is gaan de melkklieren goed open staan en wordt de borst beter leeggedronken. Je kunt een doek warm maken onder de warme kraan of een droge luier heel kort in de magnetron stoppen. Blijf er wel bij want het is snel te warm en dan kun je brand krijgen.
- Ook al doet het zeer, voed als eerste aan de ontstoken borst en laat hem zo goed mogelijk leegdrinken.
- Leg zo vaak mogelijk aan.
- Leg na het voeden een koud kompres om de borst. Je kunt een koude kompres maken door maandverband te laten vollopen met water en die in een plastic zakje in ronde vorm in de vriezer te leggen. Doe wel een washandje om de kompres voordat je ze op je borst legt.
- Gebruik in eerste instantie geen antibiotica.
Als je bovenstaande adviezen opvolgt, zul je merken dat bijna altijd - de ontsteking na 24 uur een stuk minder of over is. Is de ontsteking na 24 uur niet een stuk beter en blijft de koorts hoog, dan wordt het tijd om je huisarts te bellen en om antibiotica te vragen. De ontsteking zit dan te diep en je kunt het niet zelf oplossen. Blijf, als het even kan, wel gewoon voeden. Met een paar dagen is het over en het is jammer als hierdoor de voeding stopt.
Advies: Probeer altijd eerst zelf de ontsteking op te lossen door bovenstaande tips op te volgen. Er wordt over het algemeen veel te snel antibiotica genomen, waardoor bacteriën resistent kunnen worden. Bovendien is antibiotica ook niet echt goed voor je. Pas als na 24 uur de ontsteking niet verminderd is, neem dan contact op met je huisarts die eventueel antibiotica zal voorschrijven.
Krijgt mijn baby genoeg voeding?
Veel 'jonge' moeders vragen zich af of de baby wel voldoende voeding binnen krijgt. Bij borstvoeding kun je immers niet direct meten wat de baby binnenkrijgt. Als de baby wat vaker huilt, denkt men vaak dat hij te weinig voeding heeft gekregen. Toch is huilen meestal geen teken van te weinig voeding. Het enige wat je baby kan doen om aandacht te trekken is huilen. Een baby heeft een heel ander waak- en slaapritme dan oudere kinderen. Baby's slapen veel korter en zijn ook korter wakker. Als de baby wakker is wil hij graag aandacht, hij wil dingen zien, horen en ruiken. Zo alleen in zijn bedje vindt hij misschien wel te eenzaam en dus gaat hij huilen om de aandacht van mama of papa te trekken. Als hij vervolgens de borst aangeboden krijgt zal hij die dankbaar aanvaarden, maar niet omdat hij honger heeft, maar omdat hij aandacht krijgt.Je kunt controleren of je baby voldoende voeding krijgt door op de volgende punten te letten:
- een baby die voldoende voeding krijgt heeft 5 tot 7 flink natte luiers per dag;
- in de eerste weken heeft de baby meerdere keren per dag, zachte, ontlasting. Na zes weken kan dit 1 x per dag, om de paar dagen of zelfs maar een keer per week zijn;
- een baby die voldoende voeding krijgt is alert en levendig;
- hij groeit 100 tot 150 gram per week. Je kunt dit controleren door wekelijks naar het weeguurtje van het consultatiebureau te gaan. Kijk altijd naar het gemiddelde van een aantal weken: het is heel normaal dat je baby de ene week wat minder groeit en de volgende keer weer wat meer. Gemiddeld groeit je baby ongeveer een pond per maand;
- veel baby's hebben behoefte aan acht tot twaalf voedingen per dag. Borstvoeding is licht verteerbaar, hierdoor vragen borstgevoede baby's vaker om voeding dan flesgevoede.
Borstvoeding is een systeem van vraag en aanbod. Gedurende de eerste week na de geboorte moet de voeding nog op gang komen en zie je vaak dat je op een gegeven moment zoveel voeding hebt dat de borsten gaan lekken. Na een aantal weken zullen vraag en aanbod op elkaar afgestemd zijn en de borsten niet meer zo vol aanvoelen of lekken. Als je minder dan zes keer per dag voedt kan de voeding teruglopen, de baby wordt onrustig, wil vaak drinken en krijgt minder natte luiers. Door vaker te gaan aanleggen kun je de borstvoeding weer stimuleren en zo weer voldoende voeding aanmaken.Het is ook belangrijk dat je de baby in ieder geval een borst goed laat leegdrinken. Juist in de laatste voeding van de borst zitten veel belangrijke voedingsstoffen. Als je baby alleen de voormelk drinkt, krijgt hij wel voldoende vocht binnen, maar onvoldoende voedingsstoffen!
Regeldagen
Een voorheen tevreden baby gaat ineens meer huilen en het lijkt wel of hij de hele dag wil drinken. Jij twijfelt of je nog wel voldoende voeding hebt en wordt onzeker. Maak je niet ongerust, dit is heel normaal. We noemen dit de regeldagen. Doordat je baby groeit heeft hij ook meer voeding nodig en hij laat dit dus merken door te gaan huilen en meer te willen drinken. Door je baby gewoon vaker aan te leggen kun je ervoor zorgen dat de productie van de borstvoeding wordt verhoogd. De tijd dat de baby tevreden is komt weer terug en het 'probleem' is tijdelijk opgelost. Meestal duurt het een paar dagen voordat de productie van de borstvoeding voldoende is verhoogd, leg in deze dagen de baby zo vaak aan als hij vraagt. Regeldagen treden meestal op rond de tweede week, bij zes weken, drie en vier maanden en bij een half jaar.Weer aan het werk
Tot twaalf weken na de bevalling heb je recht op zwangerschapsverlof, maar daarna gaan veel moeders weer werken. Werk en borstvoeding kan heel goed samengaan. Je werkgever is verplicht je tijd vrij te geven om de baby te voeden. Gedurende de eerste negen maanden na de geboorte mag je een kwart van je werktijd gebruiken om de baby te voeden, je werkgever moet die tijd doorbetalen. Gedurende je werktijd is je werkgever verplicht om minimaal een afgesloten rookvrije ruimte beschikbaar te stellen om te voeden of af te kolven. Het beste kun je tijdens je zwangerschap al afspraken maken met je werkgever over het voeden en de mogelijkheden die er zijn.Daarnaast heeft iedere ouder recht op ouderschapsverlof. Gedurende een half jaar mag je halftijds gaan werken.Enkele tips:
- Als je twee tot vier uur per dag werkt, dan kun je de voedingen zo plannen dat de baby gevoed wordt als je thuis bent.
- Zoals gezegd moet de werkgever een ruimte beschikbaar stellen waar je rustig en ongestoord kunt kolven. Kolven moet geleerd worden. Het is verstandig om drie weken voordat je begint met werken vast te oefenen met kolven. De afgekolfde melk moet afgesloten in een koelkast bewaard worden. Thuis kun je de baby gewoon weer aan de borst leggen. De meeste baby's accepteren de wisseling goed van afgekolfde voeding die via de fles wordt aangeboden naar rechtstreeks aan de borst drinken. Veel baby's zullen moeten leren om uit de fles te drinken: oefen hier dus ook mee voordat je weer gaat werken. Kolven doe je op de tijden dat je normaal de baby aan de borst gelegd zou hebben. De eerste dagen lukt het kolven meestal niet zo goed, er komt weinig melk uit de borsten. Als een baby zelf drinkt schiet de melk makkelijker toe. Na een paar dagen oefenen gaat het al een stuk beter.
Kolven moet je leren: het is verstandig om 3 weken voordat je begint met werken vast te oefenen. Kolven doe je op de tijden dat je normaal de baby aan de borst gelegd zou hebben. De eerste dagen lukt het kolven meestal niet zo goed: er komt weinig melk uit de borsten. Als een baby zelf drinkt schiet de melk makkelijker toe. Na een paar dagen oefenen gaat het meestal een stuk beter. Thuis kun je de baby gewoon aan de borst leggen. De meeste baby's accepteren de wisseling - van afgekolfde voeding die via de fles wordt aangeboden naar rechtstreeks aan de borst drinken - goed. Veel baby's zullen echter moeten leren om uit de fles te drinken; oefen hier dus ook mee voordat je weer gaat werken.
De afgekolfde melk moet afgesloten in een koelkast bewaard worden. Afgekolfde moedermelk kan 72 uur (drie dagen) gekoeld bewaard worden. De kolf en de fles moeten dan wel net uitgekookt zijn en de fles moet op de koudste plek in de koelkast (4 graden) staan (dat is onderin en achterin). Zet de fles niet in de deur want daar schommelt de temperatuur te sterk. In een diepvries (-18 graden) is het 3 tot 6 maanden houdbaar.
| Bron: Sandra Vuik | Copyright: Medic Info | Datum: 05/12/2001 | Disclaimer |