Gezond leven
 
Levensfase
 
Medisch
 
Spreekuur
 
SlapenReizenVoedingMentaal fitBewegen en gezondheidAlternatieve geneeswijzenArbeid en gezondheidGezond gebitRoken, alcohol en drugsZwangerschapBaby'sKinderenJongerenVrouwenMannenSeniorenChronische ziektesHart - en vaatziektesMedische encyclopediePsychische AandoeningenBorstkankerAfasieArtroseAstmaDementieDepressieDiabetesHoge bloeddrukHoofdpijnIncontinentieLeven met een chronische ziekteMantelzorgRugpijnSporten met een beperkingVoedselallergieVraag het de deskundigeGa ik hiermee naar de dokter?Het virtuele consultatiebureau
 

Malaria

Pagina afdrukken

Wat is malaria?

Malaria (moeraskoorts) wordt veroorzaakt door de parasiet Plasmodium. Deze parasiet kan van een malariapatiënt op iemand anders worden overgedragen via de beet van een bepaalde mug.

Malaria komt voor in alle tropische en subtropische gebieden van de wereld. Tien procent van de wereldbevolking is met malaria geïnfecteerd. De meeste gevallen doen zich in Afrika voor, maar de ziekte komt ook algemeen voor in Azië en Zuid-Amerika. Reizigers naar malariagebieden kunnen malaria naar delen van de wereld meenemen waar de ziekte oorspronkelijk niet voorkwam. Daardoor komt malaria ook voor in Oost-Europa en de Verenigde Staten. Kinderen en zwangere vrouwen zijn bijzonder vatbaar voor malaria, net als mensen uit gebieden waar malaria niet van nature voorkomt.

De symptomen en de ernst van malaria zijn afhankelijk van de soort Plasmodium die de infectie heeft veroorzaakt. Er zijn vier soorten van de parasiet Plasmodium bekend die malaria bij de mens kunnen veroorzaken: Plasmodium falciparum, Plasmodium vivax, Plasmodium ovale en Plasmodium malariae. Plasmodium falciparum en Plasmodium vivax komen het meest voor. Plasmodium falciparum is de ernstige variant.

Malaria door Plasmodium falciparum
Malaria door Plasmodium falciparum (P. falciparum) wordt malaria tropica, hersenmalaria of cerebrale malaria genoemd.

Malaria door Plasmodium vivax
Malaria door Plasmodium vivax (P. vivax) komt vooral in centraal Amerika en India voor. De ziekte komt ook voor in oostelijk en zuidelijk Afrika, delen van Zuid-Amerika, Oost-Azië en Oceanië. Dit is een vrij milde vorm van malaria.

Malaria door Plasmodium malariae (malaria quartana)
Malaria door Plasmodium malariae (P. malariae) wordt malaria quartana genoemd. Dit type malaria komt in de meeste malariagebieden voor, vooral in Afrika ten zuiden van de Sahara. De ziekte is minder algemeen dan malaria door P. falciparum of P. vivax en is een relatief milde ziekte. De kenmerkende symptomen van dit type malaria komen meestal met tussenpozen van 72 uur voor. Dat wil zeggen elke 4 dagen, vandaar de naam van de ziekte.

Malaria door Plasmodium ovale
Malaria door Plasmodium ovale wordt malaria tertiana genoemd. Van de vier typen malaria komt malaria als gevolg van P. ovale het minst voor. De ziekte wordt voornamelijk aangetroffen in Afrika ten zuiden van de Sahara. De weinige gevallen buiten dit gebied komen meestal voor bij reizigers die de ziekte uit Afrika hebben meegenomen. Heel zelden komt deze aandoening voor wanneer muggen die de parasiet Plasmodium ovale bij zich dragen, onbedoeld uit Afrika naar andere gebieden van de wereld worden vervoerd in vliegtuigen, schepen, bagage enzovoort. Dit type malaria wordt ook wel 'vliegveldmalaria' genoemd.

Oorzaak

Onvolwassen vormen van de parasiet P. falciparum worden opgepikt door de vrouwelijke mug Anopheles. Dat gebeurt als zij het bloed drinkt van iemand die geïnfecteerd is. In de mug ondergaan de onvolwassen parasieten een deel van hun ontwikkeling. 15 tot 20 dagen later verschijnen ze in het speeksel van de mug. Als de mug in dit stadium bloed van andere mensen opzuigt, komen er ook parasieten in hun lichamen.

In het menselijk lichaam worden de parasieten opgenomen door de levercellen. Daar ontwikkelen ze zich verder en planten ze zich voort. Daarna barsten de levercellen open en dringen deze parasieten de rode bloedcellen binnen, waar een nieuwe voortplantingscyclus begint. Vervolgens barsten de rode bloedcellen open en geven ze parasieten af die andere cellen infecteren.

In het geval van P. falciparum duurt elke cyclus in de rode bloedcellen ongeveer 48 uur. De fluctuerende koorts die kenmerkend is voor deze ziekte, komt overeen met deze cyclus: het afgeven van parasieten uit rode bloedcellen en het binnendringen in andere rode bloedcellen.

Er zijn ook andere besmettingswijzen mogelijk. Soms wordt malaria op een van de volgende manieren overgebracht:

  • Door een onbedoelde transfusie van geïnfecteerd bloed.
  • Door het delen van besmette naalden (zoals bij drugsgebruikers).
  • Door wonden van injectienaalden.
  • Via een orgaantransplantatie.
  • In zeldzame gevallen wordt malaria van een moeder op haar ongeboren kind overgebracht.

Symptomen malaria

Bij sommige mensen heeft malaria geen of zeer milde symptomen. Bij anderen ontstaan de typische symptomen van malaria 10 tot 21 dagen na de infectie. Soms ontstaan de symptomen nog later. De eerste symptomen van malaria zijn koorts, koude rillingen, hoofdpijn, overgeven, diarree en spierpijn.

Bij malaria is de koorts soms hoger dan 40 graden. Deze koorts gaat gepaard met koude rillingen en zweten. Koorts en koude rillingen komen beurtelings voor. In zeldzame gevallen van malaria komt deze cyclus van hoge koorts, koude rillingen en transpireren voor met regelmatige tussenpozen van 48 uur. Deze vallen samen met de cyclus van het afgeven van parasieten uit rode bloedcellen en hun invasie van andere rode bloedcellen. Door dit patroon van koorts op elke derde dag wordt malaria door P. falciparum en P. vivax ook wel malaria tertiana genoemd.

Malaria gaat soms samen met het opzetten van lever en milt, geelzucht en bloedarmoede. Bloedarmoede komt vooral voor bij kinderen die lijden aan malaria. Het ontstaan van toevallen bij mensen met malaria wijst erop dat de hersenen zijn aangedaan (hersenmalaria). Bij malaria kunnen levensbedreigende complicaties ontstaan als de aandoening niet goed wordt behandeld.

Diagnose

De diagnose wordt gesteld op basis van de klachten en een lichamelijk onderzoek. De diagnose wordt bevestigd door de parasiet te identificeren aan de hand van microscopisch onderzoek van bloeduitstrijkjes.

Behandeling malaria

Er zijn verschillende medicijnen die gebruikt kunnen worden met betrekking tot malaria.

  • Medicijnen die de kans op malaria verkleinen.
  • Medicijnen die malaria kunnen genezen.
  • Medicijnen die ervoor zorgen dat een patiënt niet besmettelijk is.
Er zijn verschillende medicijnen die preventief ingenomen kunnen worden. Deze middelen verkleinen de kans dat malaria ontstaat na een beet door een besmette mug. Lees meer over het voorkomen van malaria met medicijnen onder het kopje ‘Preventie’.

Als malaria is vastgesteld, kunnen medicijnen gebruikt worden die de malariaparasiet onschadelijk kunnen maken. Bijvoorbeeld chloroquine, kinine en mefloquine. Maar in veel gebieden is de parasiet resistent geworden tegen chloroquine, waardoor malaria niet op dit middel reageert.

Koortsverlichting is belangrijk bij de behandeling van malaria. Denk hierbij aan paracetamol en maatregelen als afsponzen met lauw water. Wanneer de koorts wordt verlicht, neemt ook het braken af.

Als de patiënt behandeld is, kan het nodig zijn dat hij extra medicijnen gebruikt om te voorkomen dat hij mensen in zijn omgeving besmet.

Complicaties

Infecties van de hersenen (hersenmalaria) zijn één van de ernstigste complicaties. Hersenmalaria wordt gekenmerkt door verminderd bewustzijn, verwarring en toevallen, met uiteindelijk coma.

Andere complicaties die zich soms voordoen bij malaria, zijn daling van de bloedsuikerspiegel (hypoglykemie), nierfalen en ophoping van vocht in de longen. Ook komt afname van de bloedtoevoer naar de vitale lichaamsorganen door lage bloeddruk (shock) soms voor.

Preventie

Malaria kan door drie belangrijke maatregelen worden voorkomen:

  • Muggenbeten voorkomen.
  • Preventieve antimalariamiddelen innemen bij een reis naar een malariagebied reist.
Muggenbeten voorkomen

  • Draag kleding met lange mouwen en een lange broek, vooral 's avonds. Wijde kleding in lichte kleuren heeft de voorkeur.
  • Gebruik insectenwerende middelen met DEET (afkorting voor N,N-di-ethyl-meta-tolueenamide).
  • Gebruik horren, muggennetten die met insecticide zijn geïmpregneerd en muggenwerende tabletten.
Pillen tegen malaria
Er zijn verschillende soorten pillen tegen malaria. Het is belangrijk dat een arts advies geeft over het soort pil dat geslikt moet worden. Met sommige van deze geneesmiddelen moet ruim van tevoren worden begonnen. Ook moet iemand deze middelen na terugkeer nog een tijd blijven slikken. Maar ook bij het gebruik van pillen tegen malaria blijft bescherming tegen muggenbeten belangrijk.

Meer informatie

Informatie van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu over malaria
www.rivm.nl/Onderwerpen/M/Malaria

Informatie van het Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering
www.lcr.nl/

Informatie van de GGD over malaria en malariapillen
www.ggdreisvaccinaties.nl/vaccinaties/malaria-malariapillen

(Engelstalige) informatie van de World Health Organization over malaria
www.who.int/mediacentre/factsheets/fs094/en/

Informatie over geneesmiddelen in het Farmacotherapeutisch Kompas
www.fk.cvz.nl/
Bron: Medicinfo Copyright: Medicinfo Datum: 06/06/2014

Pagina afdrukken