Zaadbalkanker

Inleiding

De zaadballen of testikels bevinden zich in de balzak (het scrotum), onder de penis. Behalve de meeste mannelijke hormonen worden hier de zaadcellen aangemaakt.

Zaadbalkanker (testiscarcinoom) ontstaat als cellen in één zaadbal of in beide kwaadaardig worden. Hoewel zaadbalkanker slechts één à twee procent uitmaakt van alle kankergevallen, is het wel de meest voorkomende vorm van kanker bij mannen onder de 35 jaar. Zaadbalkanker treft ongeveer 4 op de 100.000 mannen. Indien vroeg ontdekt, kan de ziekte door operatief ingrijpen en chemo- of radiotherapie bij vrijwel 100% van de patiënten worden genezen. Ook als er al uitzaaiingen zijn, is genezing nog mogelijk.

Het is niet geheel duidelijk waardoor zaadbalkanker wordt veroorzaakt. Mannen bij wie de zaadballen niet of te laat zijn ingedaald - dus niet vóór de geboorte - lopen een verhoogd risico.

Verschijnselen

Een klein, hard, pijnloos knobbeltje ongeveer zo groot als een erwt in één van de testikels, kan wijzen op zaadbalkanker. Ook kan een zaadbal zwaarder of harder aanvoelen dan normaal. De testikel voelt in de meeste gevallen onplezierig aan en er kan een doffe pijn in de onderbuik of de liesstreek optreden. Door regelmatig zelfonderzoek kan een carcinoom (kankergezwel) in een vroeg stadium opgespoord worden. Als het knobbeltje niet wordt behandeld, groeit het langzaam. Vanuit de zaadbal kunnen de daar aanwezige kankercellen zich naar andere delen van het lichaam uitzaaien.

Zelfonderzoek

Alle mannen vanaf 15 jaar zouden hun zaadballen regelmatig moeten controleren. Dat kan het beste gebeuren tijdens of na een warm bad of douche, als de huid van het scrotum ontspannen is. Neem de zaadballen in de palm van uw hand en let op grootte, vorm en gewicht. Het is normaal dat één van beide testikels iets groter is dan de andere. Onderzoek ze vervolgens afzonderlijk door ze één voor één voorzichtig tussen duim en vingers te rollen. Hierbij kunt u de bijbal (epididymis) voelen, een worstvormig orgaan deels boven, deels achter de testikel. Deze moet u niet aanzien voor een knobbel.

Diagnose

De meeste knobbeltjes in de zaadballen zijn niet kwaadaardig. Als u echter een knobbeltje ontdekt, moet u zo snel mogelijk uw huisarts inlichten. Een kwaadaardig knobbeltje moet zo spoedig mogelijk worden behandeld. De arts kan doorgaans meteen vaststellen of het knobbeltje het gevolg is van een andere oorzaak, zoals een hernia, een cyste, spataderen rond de testikel of een infectie. Bij hevige pijn moet u zich zo snel mogelijk laten onderzoeken op een draaiing (torsie) van de testikel, die dient onmiddellijk te worden behandeld.

Als uw huisarts het vermoeden heeft dat het knobbeltje kwaadaardig is, zal hij u naar een specialist verwijzen. Die zal waarschijnlijk bloedonderzoeken en een echoscopie laten doen. Ook kan een explorerende operatie uitgevoerd; als de diagnose niet zeker is wordt de testikel uit het scrotum gehaald en geïnspecteerd.

Behandeling

Als het knobbeltje kwaadaardig blijkt te zijn, zal de betreffende zaadbal operatief worden verwijderd door middel van een zogeheten orchidectomie, meestal via een incisie in de lies. Hiervoor moet u een paar dagen worden opgenomen. Soms is na de operatie nog extra chemotherapie of radiotherapie nodig.

De behandeling heeft meestal niet tot gevolg dat de patiënt impotent of onvruchtbaar wordt. Uw vruchtbaarheid en uw libido zullen in principe onveranderd zijn, mits de overgebleven zaadbal gezond is. Zelfs na de chemotherapie die gebruikt wordt bij zaadbalkanker kan de vruchtbaarheid van de gezonde zaadbal zich herstellen.

Meer informatie

www.kankerbestrijding.nl
Informatie van het Koningin Wilhelmina Fonds over zaadbalkanker

www.kwfkankerbestrijding.nl
Informatie van het Koningin Wilhelmina Fonds over zelfonderzoek van de zaadballen

www.zaadbalkanker.startpagina.nl
Startpagina met een groot aantal links naar binnen- en buitenlandse informatie over zaadbalkanker

Fowler, C. 2000, The testis and scrotum, in: Bailey & Love's Short Practice of Surgery, eds R.C.G. Russell, N.S. Williams, C.J.K. Bulstrode, 23rd ed, Arnold, London.

Bron: LSHTM

Datum: 11/04/2006