Botbreuken |
|
Wat is een botbreuk?
Een botbreuk, ook wel fractuur genoemd, is een breuk in het bot. Een breuk kan uiteen lopen van een klein scheurtje (fissuur) tot meerdere breuken in het bot (een meervoudige breuk) of zelfs een verbrijzeling, er is dan weinig meer te herkennen van het oorspronkelijke stuk bot.Een speciaal soort fractuur is de stressfractuur welke ontstaat door herhaalde belasting op het bot. Zo kan er tijdens zeer lange wandeltochten een breuk ontstaan in een van de middenvoetsbeentjes, ook wel een marsfractuur genoemd. Een andere fractuur die alleen voorkomt bij kinderen is een greenstick fractuur, ook wel twijgbreuk genoemd. Hierbij is er een gedeeltelijke barst en bocht in het bot, dat is geknakt, maar niet gebroken.
Botten breken meestal als gevolg van een verwonding (ongeval, val of botsing), maar kunnen ook spontaan optreden bij verzwakt bot zoals bij botontkalking (osteoporose). Tevens kunnen spontane botbreuken ontstaan bij mensen met aangeboren stoornissen van het bot zoals bij osteogenesis imperfecta.
Fracturen worden ingedeeld naar type en plaats van de breuk. Er zijn vele indelingen mogelijk op basis van verschillende criteria.
De eenvoudigste indeling is die tussen stabiele en instabiele fracturen. Instabiele fracturen kunnen toenemen in ernst als er niets wordt gedaan om de delen op hun plaats te houden. Bij stabiele fracturen is dit niet aanwezig.
Een andere veel gebruikte indeling is die van gesloten of eenvoudige en gecompliceerde breuken. Bij de eerste is de huid ongeschonden gebleven, bij een gecompliceerde breuk is er een verbinding van het bot met de buitenwereld, waardoor er meer kans op infectie is (osteomyelitis).
Waar heb ik last van?
De persoon die een fractuur heeft opgelopen, kan hebben gevoeld of gehoord dat het bot knapte, of is wellicht in staat het ongeluk zo te beschrijven dat het zeker een fractuur is. Aanraking van het gebied rond de fractuur is vaak uitermate pijnlijk. De plaats van de fractuur kan snel opzwellen en het gebroken lichaamsdeel kan er misvormd uitzien (gedraaid of gebogen). Het kan moeilijk of zelfs onmogelijk zijn door de pijn, het gebroken lichaamsdeel te bewegen of te belasten. De patiënt kan ook een raspend gevoel hebben als de gebroken delen langs elkaar schuren.Wat kan ik zelf doen?
Een botbreuk wordt bevestigd door middel van een röntgenfoto, maar heel vaak kan op basis van het verhaal en lichamelijk onderzoek al worden vermoed dat er sprake is van een fractuur. Er is altijd deskundige hulp noodzakelijk bij het behandelen van een fractuur.Eerste hulp en professionele behandeling
Tot de eerste hulp maatregelen behoren het onder controle brengen van eventueel aanwezige bloedingen en het ondersteunen van het gewonde gebied door het te spalken of rust te geven door het aanleggen van een mitella. Bij aankomst in het ziekenhuis volgen dan specifieke maatregelen zoals:- Repositioneren - hierbij worden gebroken botdelen, die meestal over elkaar heen zijn gaan liggen, weer tegen elkaar aan geplaatst. Bij kleine fracturen zoals 'haar'-breuken (fissuren) is repositioneren niet nodig.
- Immobilisatie - de gebroken botdelen worden geïmmobiliseerd, nadat ze op de juiste manier tegen elkaar aan zijn geplaatst. Als de botten in verscheidene delen zijn gebroken, kan een operatie nodig zijn om de segmenten bij elkaar te houden.
Immobiliseren kan op verschillende manieren:
- Immobiliserend verband - een gipsverband dat de fractuur moet immobiliseren, is de meest voorkomende behandelingsvorm. Het moet een aantal weken worden gedragen. De precieze duur hangt af van de aard en ernst van de breuk.
- Functioneel verband of brace - het verband of de brace maakt beperkte of gecontroleerde bewegingen van nabij gelegen gewrichten mogelijk, wat bij bepaalde fracturen wenselijk is.
- Tractie - wordt gebruikt om een bot of botten in de goede stand te houden door er een lichte, gelijkmatige trekkracht op uit te oefenen. In enkele gevallen wordt tractie gebruikt als inleidende behandeling om later te kunnen repositioneren.
- Open reductie en interne fixatie - dit is een operatie waarbij de (orthopedisch) chirurg het bot repositioneert en fixeert met schroeven en metalen platen. Soms worden metalen staven door het merg binnenin het bot geleid om het bot in de juiste positie te houden. Met deze methoden kunnen de gebroken delen zeer nauwkeurig worden teruggezet.
- Externe fixatie - hierbij worden boven en onder de plaats van de breuk pennen of schroeven in het gebroken bot aangebracht. Deze worden vervolgens bevestigd aan een metalen staaf of staven buiten de huid. Zo ontstaat een stabiliserend frame dat het bot op zijn plaats houdt. De constructie wordt na een bepaalde periode weer verwijderd.
Revalidatie
Na de immobilisatieperiode volgt de revalidatie. Het doel is de spieren rond de fractuur, die in het verband vrijwel niet zijn gebruikt, te versterken, en de stijfheid van de gewrichten te verminderen.Complicaties
In het beginstadium kunnen bij fracturen complicaties optreden zoals inwendige of uitwendige bloedingen, letsel aan omliggende organen (bijvoorbeeld de hersenen of longen) en beschadiging van zenuwen, huid of bloedvaten. Door beschadiging van een bloedvat kan de bloedtoevoer naar het gebroken ledemaat in gevaar komen.Tot de complicaties in een later stadium behoren beschadiging van de omliggende weefsels en huid ten gevolge van een verminderde bloedtoevoer en infecties. In ernstige gevallen gevolgd door afsterven van het weefsel (necrose). Daarnaast kunnen patiënten last krijgen van drukzweren (decubitus) door langdurige immobilisatie en van infectie van het bot (osteomyelitis).
Andere complicaties bij fracturen die zich in een later stadium kunnen voordoen, zijn het niet helen van de fractuur, stijfheid in de gewrichten en psychologische problemen.
Door langdurige immobilisatie kunnen ook bloedpropjes in de aderen ontstaan. Dit kan een trombosebeen of een longembolie tot gevolg hebben.
Het niet of vertraagd genezen van fracturen
Wanneer fracturen niet of vertraagd genezen kan er sprake zijn van:- verminderde of afwezige bloedtoevoer naar een van de botdelen;
- comminutieve fracturen (waarbij het bot in verschillende delen is gebroken of verbrijzeld);
- slechte immobilisatie;
- een probleem elders in het lichaam (kanker, ernstige andere ziekte).
Compartimentsyndroom
Het compartimentsyndroom ontstaat wanneer een beschadigde spier opzwelt in een compartiment (afgesloten ruimte in het lichaam die wordt begrensd door niet-elastische weefsels). Dit probleem komt het meest voor in de onderarm en de spiercompartimenten rond het scheenbeen. Wanneer de spier opzwelt, neemt de druk binnen het compartiment toe, waardoor de bloedtoevoer naar het ledemaat afneemt. Als dan niet direct actie wordt ondernomen, sterft de spier af en vormt deze littekenweefsel. Een soortgelijke situatie kan in mindere mate ontstaan als een verband te strak is aangebracht.Meer informatie
Informatie over botbreuken (orthopedie.nl)www.orthopedie.nl
Informatie over botbreuken (Wikipedia)
nl.wikipedia.org/wiki/Botbreuk
(Engels) Informatie van de American Academy of Orthopaedic Surgeons (USA)
orthoinfo.aaos.org
Bulstrode, C.J.K. (2000), Fractures and dislocations, in: Russell, R.C.G., Williams, N.S. & Bulstrode, C.J.K. (eds), Bailey & Love's short practice of surgery, 23rd ed, Arnold, London.
Gillespie WJ, Walenkamp G. Antibiotic prophylaxis for surgery for proximal femoral and other closed long bone fractures (Cochrane Review). In: The Cochrane Library, Issue 3, 2001. Oxford: Update Software.
| Bron: LSHTM | Copyright: Medic Info | Datum: 18/03/2008 |
