Lymfatische filariasis

Inleiding

Lymfatische filariasis is een tropische ziekte die wordt veroorzaakt door draadwormen (filariae) die tot in de lymfevaten van het lichaam doordringen. Er bestaan twee typen: de Wuchereria bancrofti en de Brugia malayi. De ziekte komt vooral voor in Egypte en ten zuiden van de Sahara, India, de westelijke eilanden van de Grote Oceaan en delen van Midden- en Zuid-Amerika en het Carabisch gebied. Een andere draadworm is de Ochocercia volvolus. Deze parasiet veroorzaakt de ziekte rivierblindheid.

Oorzaak

De aandoening wordt overgebracht via muggensteken. Besmetting komt als volgt tot stand:

Iemand die aan filariasis lijdt, wordt door een mug gestoken.
De mug wordt besmet met microfilariae (het prelarvale stadium van de draadwormen)
De microfilariae ontwikkelen zich in het inwendige van de mug binnen 7 tot 21 dagen tot besmettelijke larven, die daarna naar de monddelen van de mug verhuizen.
De mug steekt een gezond iemand en brengt daarbij de besmettelijke larven over.
De larven dringen de lymfevaten binnen, waar ze zich ontwikkelen tot volwassen wormen, die zeven jaar oud kunnen worden en op hun beurt weer miljoenen larven produceren.

Hoeveel risico iemand loopt om besmet te raken, hangt af van een aantal factoren. Er is weinig risico op besmetting bij een kort verblijf in gebieden waar filariasis veel voorkomt. Iemand moet herhaaldelijk en over een periode van verscheidene maanden tot jaren door muggen worden gestoken voordat de lymfevaten besmet raken. Het grootste risico op de aandoening lopen mensen die lang in gebieden verblijven waar de ziekte veel voorkomt.

Verschijnselen

Een lichte infectie kan geheel zonder klachten verlopen. Als zich wel symptomen voordoen, gebeurt dat soms binnen drie maanden na besmetting, hoewel de incubatietijd (de tijd tussen de besmetting en het optreden van de eerste verschijnselen) meestal acht maanden tot een jaar is.

Inflammatoire filariasis
De symptomen veroorzaakt door de reactie van het afweersysteem op de aanwezigheid van filariae: kortstondige aanvallen van niet al te hoge koorts, gepaard gaande met rillingen en transpiratie en roodheid van de huid in de liesstreek met opgezette en pijnlijke lymfeklieren. Deze symptomen verdwijnen soms na een paar dagen, maar kunnen met onregelmatige tussenpozen gedurende een aantal weken of maanden terugkeren.

Lymfatische filariasis
Hierbij worden de lymfevaten door de volwassen wormen beschadigd en raken geblokkeerd, waardoor zich vocht in de weefsels ophoopt (lymfoedeem). Door de belemmerde afvoer van lymfe zwelt een arm of been sterk op. Na verloop van tijd wordt de huid dikker en stugger. Dit wordt elefantiasis of olifantsziekte genoemd. De ophoping van vocht kan zowel bij mannen als bij vrouwen ook optreden in de schaamstreek. Bij mannen kan dat gepaard gaan met een zwelling van de balzak (hydrokèle) of de penis, terwijl bij vrouwen de uitwendige schaamlippen sterk kunnen opzetten.

Diagnose

De aanwezigheid van microfilariae wordt vastgesteld door bloedonderzoek. Aangezien de parasieten echter alleen periodiek ('s nachts) in het bloed voorkomen, moet het bloed tussen tien uur 's avonds en twee uur 's nachts worden afgenomen, om de filaria parasieten te kunnen aantonen.

Tegenwoordig wordt veel gebruik gemaakt van een serologische test. Daarbij wordt bloed uit een vingertop afgenomen en op de aanwezigheid van filariae-antigenen (eiwitten aan de buitenwand van de parasiet) onderzocht. Deze test kan op elk moment van de dag worden uitgevoerd en de resulaten zijn binnen enkele minuten bekend.

Behandeling

Gewoonlijk worden bij de behandeling van filariasis een combinatie van twee geneesmiddelen diëthylcarbamazipine (DEC) en ivermectin toegediend. Een andere behandelmogelijkheid is een combinatie van albendazole met diëthylcarbamazipine (DEC). Deze laatste combinatie kan in Afrika beter niet gebruikt worden, vanwege de bijwerkingen die kunnen ontstaan bij deze middelen wanneer er tegelijkertijd een besmetting met een andere parasiet (onchocerciasis) aanwezig is.

Wanneer al lymfoedeem is opgetreden is een goede hygiëne, snelle behandeling van wondjes en voldoende beweging van de aangedane ledematen van belang om verergering te voorkomen. De zwelling van de balzak bij de man (hydrokèle) kan vaak operatief goed worden verholpen.

Voorzorgsmaatregelen

De belangrijkste voorzorgsmaatregel is het voorkomen van muggensteken.

Smeer een insectenwerend middel op alle onbedekte delen van het lichaam.
Draag lange mouwen en lange broeken als u overdag en 's avonds buiten bent.
Spuit een insectenwerend middel op de kleding, aangezien muggen door dunne stof heen kunnen steken.
Slaap onder een (geïmpregneerde) klamboe als er geen airconditioning is of geen horren voor de ramen kunnen worden gezet
Gebruik een insectenwerend middel in de slaapkamer voor het slapen gaan.

Sinds enkele jaren is er een programma om met behulp van medicijnen te proberen de ziekte lymfatische filariasis wereldwijd uit te roeien.

Meer informatie

www.filariasis.org (Engels) Informatie over lymfatische filariasis en het programma om de ziekte wereldwijd uit te roeien.

Bron: LSHTM

Datum: 22/03/2007