Galstenen (cholelithiasis) |
|
Inleiding
De galblaas is een peervormig orgaan aan de rechterzijde van de buik net onder de lever. De galblaasbuis komt uit de galblaas en verenigt zich met de afvoergang uit de lever, de leverbuis genoemd. Deze afvoergangen vormen vervolgens samen de galbuis, die uitmondt in de twaalfvingerige darm, het eerste stuk darm na de maag.Gal is een vloeistof die in de lever wordt geproduceerd en helpt bij de vertering van vette voedingsmiddelen in de darmen. De gal wordt in de galblaas opgeslagen nadat hij daar via de leverbuis is binnengekomen. De galblaas functioneert dus alseen galreservoir en is ook verantwoordelijk voor het indikken van gal.
Galstenen
De vorming van galstenen in de galblaas is een veelvoorkomende stoornis die ook cholelithiasis wordt genoemd. Op grondvan hun chemische samenstelling kunnen galstenen grofweg wordeningedeeld in drie typen:- cholesterolstenen, cholesterol is een vorm van vet;
- pigmentstenen, deze bestaan uit bilirubine (galpigment),afvalstof bestaande uit restanten van rode bloedcellen;
- gemengde stenen, deze bestaan uit cholesterol, calcium enbilirubine.
Oorzaken
De hoofdbestanddelen van gal zijn galzouten, bilirubine encholesterol. Galstenen ontstaan wanneer de verhouding tussen dezebestanddelen uit balans is. Cholesterol is onoplosbaar in water,maar wordt normaal gesproken vloeibaar gehouden door de oplossendewerking van galzouten. Als er een hoeveelheid cholesterol in de galontstaat die de oplossende kracht van galzouten te boven gaat,kristalliseert de cholesterol en ontstaan er cholesterolstenen.Veroudering, de anticonceptiepil bij vrouwen en zwaarlijvigheidvergroten de kans op galstenen. Ook verslechterde samentrekking enlediging van de galblaas (bijvoorbeeld tijdens de zwangerschap) kande vorming van cholesterolstenen bevorderen. Leverziekten alscirrose en darmziekten die een verminderde productie van galzoutentot gevolg hebben, kunnen ook leiden tot de vorming van galstenen,evenals een vetrijk en vezelarm dieet. Een combinatie vanrisicofactoren bij vruchtbare vrouwen van boven de veertig, maaktdat zij gevoeliger zijn voor de vorming van galstenen. Tot dezerisicofactoren behoort een verhoogd lichaamsgewicht.Gevoeligheid voor de ontwikkeling van galstenen
Tot de aandoeningen die kunnen leiden tot een toenemende steenvorming behoren zwangerschap, crashdiëten, snel gewichtsverlies, orale anticonceptiemiddelen en veroudering.Galblaasontsteking (cholecystitis)
In veel gevallen geven galstenen geen problemen en blijft iemand een leven lang klachtenvrij. Bij de meeste patiënten (ongeveer tachtig procent) blijven de galstenen namelijk in de galblaas zitten en veroorzaken daar verder geen problemen. Ook kunnen steentjes als ze klein genoeg zijn - ongemerkt de galgangen passeren en in de darm worden geloosd.Als de steentjes echter iets groter zijn, kunnen ze aanleiding geven tot koliekpijnen. Deze zogenoemde galsteenkoliek veroorzaakt een plotseling opkomende pijn in de rechterbovenbuik. Het gaat daarbij om een vaak heftige pijnaanval die tussen de een en vier uur kan aanhouden. Deze kan gepaard gaan met misselijkheid en braken, maar meestal niet met koorts en rillingen, zoals bij cholecystitis (galblaasontsteking). Cholecystitis en geelzucht treden alleen op wanneer de galstenen tijdelijk of blijvend blijven steken. De problemen worden veroorzaakt door de belemmerde afvoer van gal, bijvoorbeeld omdat de galsteen de hals van de galblaas of de galblaasbuis afsluit. In dit geval is er sprake van acute cholecystitis. Acute cholecystitis wordt gekenmerkt door een ontsteking (zwelling) en infectie van de galblaas. Bij cholecystitis treedt er ook koorts op en is de patiënt flink ziek. Dat is meestal het moment dat operatief ingrijpen moet worden overwogen. Indien galstenen bij toeval worden ontdekt, is op termijn verwijdering eveneens noodzakelijk om problemen te voorkomen. Hier kan men echter een rustig moment voor uitzoeken.
Diagnose
Om galstenen op te sporen wordt meestal een echo gemaakt. Hierbij worden met behulp van geluidsgolven de inwendige organen in beeld gebracht. Ook aan de hand van een röntgenfoto van de buik kunnen galstenen soms worden aangetoond. Andere mogelijkheden zijn een computertomografiescan (CT-scan) van de buik, en onderzoeken waarbij röntgenfoto's van de buik worden gemaakt nadat de patiënt een contrastmiddel heeft ingenomen (orale cholecystografie).Behandeling
We kennen twee operatietechnieken om de galblaas te verwijderen: de open methode en de laparoscopie. Verder is het soms mogelijk om endoscopisch de uitgang van de galweg in de dunne darm wijder te maken zodat steentjes er gemakkelijker doorheen kunnen (ERCP).De open methode vereist een volledige insnijding. Bij laparoscopische cholecystectomie is slechts een minimale opening nodig om de galblaas te verwijderen. Er worden drie kleine sneetjes in de buik gemaakt van ongeveer twee tot drie centimeter lang, waarna de galblaas wordt verwijderd met behulp van een vezeloptische camera. Na een dergelijke ingreep herstelt de patiënt gewoonlijk zeer snel en kan hij na vier à vijf dagen zijn normale bezigheden weer uitvoeren.
Voeding
Vezelrijke en vetarme voeding met bijvoorbeeld hele granen, bonen, fruit, groenten, zaden en noten, kan de kans op galstenen helpen verminderen.Meer informatie
www.nlm.nih.gov (galstenen)www.nlm.nih.gov (galblaasverwijdering)
(Engels) Informatie van de National Library of Medicine (USA)
Gebhard, R.L., Prigge, W.F., Ansel, H.J., Schlasner, L., Ketover, S.R., Sande, D., Holtmeier, K. & Peterson, F.J. 1996, 'The role of gallbladder emptying in gallstone formation during diet-induced rapid weight loss', Hepatology, vol.24, no. 3, September, pp.544-548.
Russell, R.C.G. 2000, 'The gallbladder and bile ducts', in Bailey & Love's Short Practice of Surgery, (eds) R.C. Russell, N.S. Williams, C.J. Bulstrode, 23rd edn, Arnold, London.
Garcia, V., Serra, I. & Palma, R. 1998, 'Nutritional risk factors for gallstones. Epidemiological analysis', Revista Medica de Chile, vol. 126, no.10, October, pp.1247-1254.
| Bron: LSHTM | Copyright: Medic Info | Datum: 26/09/2008 | Disclaimer |