Gezond leven
 
Levensfase
 
Medisch
 
Spreekuur
 
SlapenReizenVoedingMentaal fitBewegen en gezondheidAlternatieve geneeswijzenArbeid en gezondheidGezond gebitDrugs, alcohol en tabakZwangerschapBaby'sKinderenJongerenVrouwenMannenSeniorenChronische ziektesHart - en vaatziektesMedische encyclopediePsychische AandoeningenGeneesmiddelenatlasBorstkankerAfasieArtroseAstmaDementieDepressieDiabetesHoge bloeddrukHoofdpijnIncontinentieLeven met een chronische ziekteMantelzorgRugpijnSporten met een beperkingVoedselallergieVraag het de deskundigeGa ik hiermee naar de dokter?Symptomen ScanHet virtuele consultatiebureau

Risico's roken

Gebruik van tabak leidt vrij snel tot gewenning en lichamelijke en geestelijke afhankelijkheid. Er zijn grote risico's op korte en met name de lange termijn.

Roken is geassocieerd met verhoogde kans op:

  • hart- en vaatziekten: coronaire hartziekten, CVA (beroerte), hartfalen
  • longziekten: COPD, astma, ontsteking luchtwegen, hoesten, slijmproductie, piepen, ademnood
  • kanker: longkanker; mond- en keelkanker; slokdarm-, maag-, lever-, pancreaskanker; nier- en blaaskanker
  • overige: maagzweer, verminderde vruchtbaarheid bij mannen en vrouwen, ontstoken tandvlees, oogziekten, ziekte van Crohn, ziekte van Alzheimer, veroudering van de huid
  • tenslotte kan roken het beloop van een bestaande ziekte verslechteren, de wondgenezing negatief beïnvloeden en het operatierisico vergroten. 

Rokers verliezen ten opzichte van niet-rokers gemiddeld 4,1 levensjaren en 4,6 gezonde levensjaren. In vergelijking met andere leefstijlfactoren levert roken een grote bijdrage aan de totale ziektelast (Hoeymans et al, 2010).

Per jaar overlijden meer dan 19.000 personen1 in Nederland aan de directe gevolgen van roken. Roken is daarmee van alle vermijdbare risicofactoren de factor met het meeste aantal doden tot gevolg.

Er bestaat een dosis-respons relatie tussen roken en verschillende aandoeningen. Met andere woorden: hoe meer en hoe langer iemand heeft gerookt, hoe groter de kans op het ontwikkelen van een aan roken gerelateerde aandoening. Anderzijds geldt ook: hoe eerder iemand stopt met roken, des dichter zal deze weer het risiconiveau benaderen dat voor een niet-roker geldt.

Meeroken

Naast roken is ook meeroken schadelijk. Meeroken, of passief roken, is het blootgesteld zijn aan omgevingstabaksrook.

Kinderen:

  • Baby's van moeders die voor en tijdens de zwangerschap roken hebben meer kans op een te laag geboortegewicht en vroeggeboorte.
  • Meerokende kinderen hebben vaak meer last van hun luchtwegen (verkouden, minder goede longfunctie, astma) en meer middenoorontsteking2.

Volwassenen:

  • Meeroken leidt tot hartziekten, luchtweginfecties, astma en longkanker. Bij mensen die meeroken zijn de risico's op longkanker en op hart- en vaatziekten 20-30% hoger dan bij mensen die niet aan tabaksrook worden blootgesteld2.
  • Wereldwijd sterven jaarlijks 600.000 niet-rokers aan de gevolgen van meeroken.

Verslaving

Tabaksgebruik leidt vrij snel tot gewenning en lichamelijke en geestelijke afhankelijkheid.

  • Gewenning wil zeggen dat een gebruiker steeds meer nodig heeft om hetzelfde effect te bereiken.
  • Lichamelijke afhankelijkheid wil zeggen dat het lichaam protesteert wanneer met het gebruik van tabak wordt gestopt. Er treden ontwenningsverschijnselen op.
  • Geestelijke afhankelijkheid wil zeggen dat de gebruiker steeds sterker verlangt naar een sigaret/shagje. Dit gevoel is vaak gekoppeld aan specifieke situaties, zoals na het eten, bij de koffie, tijdens stress.

De meeste gebruikers kennen deze risico's wel, maar denken dat het hen niet zal overkomen. Toch worden heel veel mensen die beginnen met tabak van het gebruik afhankelijk. De afhankelijkheid bestaat voor een deel uit lichamelijke afhankelijkheid van nicotine, maar er is ook een duidelijke gedragsmatige component.

De onthoudingsverschijnselen van nicotine zijn vergelijkbaar met die van andere psycho-actieve stoffen. Veel voorkomend zijn slapeloosheid, hoofdpijn, gebrek aan concentratie, geïrriteerdheid, rusteloosheid, angst, sombere of depressieve stemming, maagdarmstoornissen (vaak obstipatie) en gewichtstoename. Sommige onthoudingsverschijnselen, zoals een sombere stemming, kunnen wel anderhalve maand aanhouden. De lichamelijke hunkering naar een sigaret kan tot wel drie weken aanhouden. Daarna speelt nog wel de gewoonte, de conditionering, een rol in de drang om te roken. De kans op terugval blijft nog lange tijd groot tijdens de vele dagelijkse momenten die de roker eerder koppelde aan het opsteken van een sigaret.

Vergelijking van schadelijkheid tabak met andere middelen

In een Nederlands onderzoek is door een commissie van experts de schadelijkheid van de meest gebruikte genotmiddelen beoordeeld op verschillende domeinen3:

  • Op het domein acute toxiciteit scoorde tabak laag: het werd op de 14e plaats gezet van de 15 plaatsen. Alleen de acute toxiciteit van khat werd nog lager ingeschat.
  • Op het domein chronische toxiciteit scoorde tabak daarentegen het allerhoogst van alle middelen. Hierin is de gezondheidsschade (ziekte en sterfte) opgenomen.
  • Op het domein verslaving staat tabak op de derde plaats. Verslavender zijn alleen heroïne en crack-cocaïne.
  • Op het gebied van sociale schade op individueel niveau staat tabak op de 4e plaats. Crack-cocaïne, heroïne en alcohol leiden tot grotere individuele sociale schade.
  • De sociale schade door tabak op bevolkingsniveau is echter hoger. Tabak staat op de tweede plaats, na alcohol. Hiervoor is onder andere het hoge productiviteitsverlies door roken verantwoordelijk.

Schadelijkheid van nieuwe (tabaks)producten

Waterpijpen hebben ten onrechte een onschuldig imago. Waterpijprook bevat vergelijkbaar giftige stoffen als tabaksrook en veroorzaakt hart- en vaatziekten, longaandoeningen en longkanker, en schadelijke effecten tijdens de zwangerschap. De nicotineconcentratie in waterpijprook is vrij laag, zodat gebruikers meer rook (tot wel 100-200 keer zoveel per sessie als een sigarettenroker) moeten inhaleren om aan “voldoende” nicotine te komen. Daardoor inhaleren zij relatief veel giftige stoffen4.

Rookloze tabaksproducten (zoals snus) zijn wel schadelijk voor de gezondheid, maar veel minder dan rookbare tabaksproducten omdat er geen giftige verbrandingsproducten ontstaan. Gebruik van rookloze tabaksproducten is wel verslavend en is ook geassocieerd met een aantal ziekten en vroegtijdige sterfte.

E-sigaretten bevatten geen tabak en dus worden er ook geen verbrandingsproducten van tabak uitgestoten. Daarom zouden ze minder schadelijk kunnen zijn dan sigaretten. Er wordt wel geopperd dat e-sigaretten als harm reduction methode kunnen worden ingezet bij rokers die onmogelijk van hun rook-/nicotineverslaving af kunnen komen. Tegenstanders noemen dat de e-sigaret ook juist het roken (bijvvoorbeeld onder jongeren) kan aanmoedigen en de algehele tabaksontmoediging ondermijnt. De potentiële effecten en omvang van de gezondheidsschade van e-sigaretten zijn nog onvoldoende onderzocht om een definitieve uitspraak over deze onderwerpen te doen.

Kruidensigaretten bevatten geen tabak of nicotine en om die reden wordt geclaimd dat zij minder schadelijk zijn dan sigaretten met tabak. Een onderzoek naar een kruidensigaret samengesteld van sla en een kruidenmengsel heeft laten zien dat de kruidensigaret net zoals een sigaret met tabak leidt tot DNA schade (een van de eerste stappen in de ontwikkeling van kanker)4.

Bronnen

1 Nationaal Kompas Volksgezondheid: Wat zijn de mogelijke gezondheidsgevolgen van roken 

2  Gezondheidsraad, 2003

3 RIVM Rapport 340001001/2009: Ranking van drugs

4 RIVM rapport 340610003/2012: Herziening EU-Tabaksproductrichtlijn 2001/37/EG